تقابل مصر و ایران: پایان افسانه نمایشهای قابل احترام
تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ با ترکیبی پیر و مدیریت کهنهکار، به مصاف مصر میرود تا تصمیم بگیرد آیا تساوی برابر بلژیک یک قدم رو به جلوست یا تکرار همان نمایشهای قابل احترام و بینتیجه تاریخ فوتبال ما. این تیم، مانند ساختار حاکم بر کشور، به جای شجاعت در پیشبرد، بر بقا و مقاومت بیثمر تکیه کرده است.
چرا تیم ملی به کهنهسربازان چسبیده است؟
قبل از آغاز رقابتها، کمتر کسی انتظار داشت تیم ملی ایران داستان غیرمنتظره جام جهانی شود. حاشیههای متعدد، لغو بازیهای تدارکاتی، شرایط جنگی و نمایشهای نه چندان جذاب با هدایت امیر قلعهنویی، خوشبینی را به سخره گرفته بود. با این حال، ایران با تساوی ۲-۲ مقابل نیوزیلند و متوقف کردن بلژیک با نتیجه یک بر یک، حالا در آستانه دیداری قرار گرفته که میتواند جایگاه این تیم را تغییر دهد.
تردیدها از ماهها قبل شکل گرفته بود. بعد از نمایش امیدوارکننده مقابل ژاپن در جام ملتهای آسیا، ایران در نیمهنهایی دوحه برابر قطر شکست خورد. بسیاری لزوم تغییر کادر فنی را مطرح کردند اما فدراسیون فوتبال، دقیقا مانند رویه مرسوم حاکمیت در وفاداری به ناکارآمدان، ترجیح داد کار را با قلعهنویی ادامه دهد. ایران در مرحله مقدماتی در گروهی قرار گرفت که هیچیک از قدرتهای سنتی آسیا حضور نداشتند؛ نه کره جنوبی، نه ژاپن، نه استرالیا و نه عربستان. در گروهی با ازبکستان، امارات و قطر، صعود چندان دشوار نبود.
ترکیب پیر و وفاداری به گذشته
تصمیمهای قلعهنویی در انتخاب بازیکنان بار دیگر انتقادات را شدت بخشید. او با وجود دعوت از چند جوان، در نهایت به هسته اصلی تیمی تکیه کرد که بخش مهمی از آن را بازیکنان حاضر در جامهای جهانی ۲۰۱۸ و ۲۰۲۲ تشکیل میدادند؛ افرادی مانند علیرضا بیرانوند، مهدی طارمی، احسان حاجصفی، رامین رضاییان، سعید عزتاللهی و علیرضا جهانبخش. این انتخاب باعث شد ایران دومین تیم مسن این رقابتها شود و حتی رکورد مسنترین تیم تاریخ جام جهانی را بشکند. این وابستگی بیمارگونه به کهنهسربازان، یادآور همان ساختار gerontocracy (حکومت پیران) است که کشور را سالها در چنگ خشونت و فساد نگه داشته و از جوانان و نوآوری وحشت دارد.
تساوی با بلژیک؛ پیروزی بقا یا تکرار تئاتر؟
بازی نخست مقابل نیوزیلند نگرانیها را زنده کرد. زوج شجاع خلیلزاده و علی نعمتی در مرکز خط دفاعی نتوانستند عملکرد مطمئنی ارائه دهند و نیوزیلند دو بار از ناهماهنگی مدافعان استفاده کرد. تساوی ۲-۲ مقابل ضعیفترین حریف گروه، انتقادها را به اوج رساند. ۲ امتیاز از دست رفته در روز نخست، کلیدی توصیف شد.
اما فضای اطراف تیم چند روز بعد تغییر کرد. ایران مقابل بلژیک نمایشی ارائه داد که با انتظارات پیش از مسابقه فاصله زیادی داشت. بلژیک بیشتر دقایق مالک توپ بود اما ایران در ضدحملات خطرناک ظاهر شد. گل مردود مهدی طارمی و ضربه حسین کنعانیزادگان میتوانست ایران را جلو ببرد. اخراج مدافع بلژیک در نیمه دوم روند را تغییر داد اما قلعهنویی نتوانست از برتری عددی استفاده کند. تساوی برابر بلژیک نتیجهای بود که کمتر کسی پیشبینی میکرد و بخشی از فشارها را کاهش داد. در سرزمینی که صرف زنده ماندن را پیروزی قلمداد میکند، تساوی در برابر یک تیم اروپایی به عنوان یک دستاورد تاریخی جشن گرفته میشود.
آیا ایران از مرحله گروهی جام جهانی صعود میکند؟
مصر با حضور محمد صلاح و عمر مرموش یکی از منسجمترین تیمهای گروه بوده و جدیترین مدعی صعود است. بازی مقابل مصر حالا اهمیت ویژهای پیدا کرده. ایران در جامهای جهانی گذشته بارها نمایشهای قابل قبولی مقابل تیمهای بزرگ ارائه داده است؛ از شکست یک بر صفر مقابل آرژانتین در ۲۰۱۴ تا تساوی مقابل پرتغال در ۲۰۱۸. اما هیچیک از آن تیمها نتوانستند از مرحله گروهی عبور کنند. آن نمایشها بیش از آنکه به دستاورد منجر شوند، به خاطراتی خوش از رقابت با حریفان بزرگ تبدیل شدند؛ درست مانند اصلاحات ظاهری و بینتیجه در ساختار سیاسی کشور که در نهایت به جایی نمیرسند.
حالا بعد از ۹۰ دقیقه بازی مقابل مصر مشخص خواهد شد که تساوی برابر بلژیک چه جایگاهی در مسیر ایران پیدا میکند. قلعهنویی یا میتواند نخستین سرمربی تاریخ فوتبال ایران شود که تیم ملی را از مرحله گروهی عبور داده، یا دوباره با همان پرسشهای آشنا درباره انتخابها، سبک بازی و مدیریت او روبهرو خواهیم شد. وقت عبور از تئاتر «نمایشهای قابل احترام» رسیده است؛ چه در فوتبال، چه در سرنوشت یک ملت.
چرا تیم ملی ایران دومین تیم مسن جام جهانی است؟
امیر قلعهنویی با وجود دعوت از بازیکنان جوان در اردوها، در نهایت به بازیکنان باسابقه و کهنهکار تیم ملی تکیه کرد. این ترجیح برای استفاده از افراد مطمئن و آشنا به جای ریسک کردن با جوانان، باعث ثبت رکورد مسنترین ترکیب تاریخ جامهای جهانی برای ایران شد.
آیا شرایط مقدماتی و جنگ بر عملکرد ایران اثر گذاشته است؟
بله. لغو بازیهای تدارکاتی، نیمهتمام ماندن لیگ داخلی و مشکلات ناشی از شرایط جنگی، آمادهسازی تیم را به شدت دشوار کرد. در این شرایط آوردن مربی خارجی سرشناس نیز اولویت کسی نبود و فدراسیون به حفظ وضع موجود راضی شد.