دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، توافقی را که کنترل میدان‌های راهبردی نفت ونزوئلا را به آمریکا می‌سپارد، «بزرگ‌ترین توافق در تاریخ» خوانده است. اما هرچه جزئیات بیشتری از این معامله بیرون می‌آید، بوی رسوایی و ابهام بیشتر به مشام می‌رسد. ماجرا از آنجا عجیب می‌شود که غول‌های نفتی مثل اکسون‌موبیل و بریتیش پترولیوم در این بازی حضور ندارند و به جایش نام شرکتی ثبت‌شده در باربادوس با هدایت مردی به نام آلخاندرو بتانکورت لوپس بر سر زبان‌ها افتاده است؛ تاجری که کارنامه‌اش پر است از قراردادهای چندمیلیون‌دلاری، پرونده‌های قضایی و اتهام‌های فساد.
بتانکورت کیست و چرا این توافق جنجالی شده است؟
لئوپولدو آلخاندرو بتانکورت لوپس، متولد فوریه ۱۹۸۰ در کاراکاس، از خانواده‌ای طبقه متوسط است. او اقتصاد را از دانشگاه سافک ماساچوست آموخته و حالا ثروتش را حدود ۲.۶ میلیارد دلار تخمین می‌زنند. اما مسیر صعود او به قله ثروت، چندان تمیز و بی‌حاشیه نبوده است. روزنامه‌نگاران ونزوئلایی می‌گویند همه‌چیز از مدرسه «کومبرس» در کاراکاس شروع شد؛ جایی که او با پسر مردی آشنا شد که بعدها در دولت چاوز به یکی از مدیران ارشد صنعت برق و نفت تبدیل شد.
در سال ۲۰۰۹ و در بحبوحه بحران برق ونزوئلا، بتانکورت و شرکایش بدون داشتن هیچ تجربه‌ای در این صنعت، ۱۲ قرارداد چندمیلیون‌دلاری برای ساخت نیروگاه دریافت کردند. ارزش این قراردادها به ۵ میلیارد دلار می‌رسید و بعدها مشخص شد دولت ۱۳۸ درصد بیش از ارزش واقعی پروژه‌ها پرداخت کرده است.
«بولیچیکوس»؛ لقبی که چسبید و نچسبید
این گروه از جوانان خوش‌شانس در سال ۲۰۱۱ توسط یک روزنامه‌نگار اقتصادی به لقب «بولیچیکوس» ملقب شدند؛ ترکیبی از «بولیواری» و «چیکو» (پسر). وکیل بتانکورت این لقب را ساخته رسانه‌ها می‌داند و می‌گوید موکلش پیش از آن هم ثروتمند بود و از خانواده‌ای ریشه‌دار می‌آمد.
اما از همان زمان پرسش‌ها شروع شد. سازمان‌های مبارزه با فساد اعلام کردند چندین پروژه برق‌رسانی هرگز تکمیل نشده یا ناقص اجرا شده‌اند. شاید همین باشد که ونزوئلا هنوز با قطعی‌های مکرر برق دست‌وپنجه نرم می‌کند.
از سوئیس تا اسپانیا؛ رد پای فساد در چهار کشور
بتانکورت با وجود این حواشی، به گسترش امپراتوری‌اش ادامه داد. او سهام شرکت عینک «هاکرز» اسپانیا را خرید، بانک‌هایی در سوئیس و آفریقا به دست آورد و شبکه‌ای از حدود ۵۰ شرکت در ۱۶ کشور ساخت. اما هر جا پا گذاشت، سوءظن هم به دنبالش بود. از شکایت سفیر پیشین آمریکا در ونزوئلا در دادگاهی آمریکایی تا تحقیقات قضایی در اسپانیا، سوئیس، آندورا و آمریکا درباره فساد مرتبط با شرکت نفت دولتی پدوسا.
در سال ۲۰۲۵، پلیس بریتانیا او را دو بار در لندن بازداشت کرد و مقام‌های اسپانیایی قلعه‌اش در تولدو را بازرسی کردند. هر دو در چارچوب تحقیقات پولشویی سوئیس بود. وکیلش می‌گوید این اتهام‌ها ساختگی‌اند و «همه را با یک چوب رانده‌اند».
چرا آمریکا سراغ این تاجر جنجالی رفت؟
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، سه دلیل برای انتخاب بتانکورت ارائه کرده است: سابقه تولید نفت، نداشتن پرونده قضایی در آمریکا، و حمایت از مخالفان مادورو. شرکت بتانکورت روزانه حدود ۱۸۰ هزار بشکه نفت تولید می‌کند و او در تلاش ناموفق ۳۰ آوریل ۲۰۱۹ برای سرنگونی مادورو هم نقش داشت.
یک مقام آمریکایی ناشناس به آکسیوس گفته است: «اگر او نبود، مادورو همچنان در قدرت می‌ماند.»
واسطه‌ای که از دل تاریکی به نور رسید
نقش بتانکورت به‌عنوان رابط میان واشنگتن و کاراکاس، جایگاهش را نزد کاخ سفید تقویت کرده است. بر اساس گزارش‌ها، او در نخستین دقایق پس از عملیات نظامی سوم ژانویه که به دستگیری مادورو انجامید، با دلسی رودریگز، معاون رئیس‌جمهور وقت، تماس گرفت و او را متقاعد کرد با روبیو گفت‌وگو کند.
وکیل بتانکورت می‌گوید: «او به‌عنوان واسطه عمل کرد. هیچ نقشی در برکناری مادورو نداشت، اما چون همه به او اعتماد داشتند، به میانجی تبدیل شد.»
آلک بوید، پژوهشگر ونزوئلایی، اما نگاه دیگری دارد: «او بسیار ماهر است. همیشه موفق می‌شود برای دور ماندن از مشکل و پول درآوردن، در مکان و زمان مناسب قرار بگیرد.»
و این دقیقاً همان چیزی است که این معامله را به یک تئاتر عجیب تبدیل می‌کند؛ جایی که یک تاجر جنجالی با پرونده‌های فساد در چهار کشور، حالا شریک راهبردی آمریکا در بزرگ‌ترین توافق نفتی تاریخ شده است. تاریخ ایران هم پر است از این‌ها؛ از رشوه‌خواری‌های درباری تا قراردادهای نفتی که به قیمت خون مردم تمام شد. گویا درس‌های تاریخ فقط برای ما عبرت نیستند، بلکه برای دیگران هم الگویند.
سوالات متداول درباره توافق نفتی آمریکا و ونزوئلا
آلخاندرو بتانکورت کیست؟
او تاجر ونزوئلایی ۴۶ ساله‌ای است که شرکتش، نورث امریکن بلو انرژی پارتنرز، مسئول بهره‌برداری از ۱۷ میدان نفتی ونزوئلا در توافق با آمریکا شده است. او سابقه قراردادهای چندمیلیارد دلاری با دولت ونزوئلا و پرونده‌های فساد در چند کشور را دارد.
چرا آمریکا این تاجر را برای شراکت انتخاب کرده است؟
وزارت خارجه آمریکا سه دلیل ارائه کرده: سابقه موفق تولید نفت، نداشتن پرونده قضایی در آمریکا، و حمایت از مخالفان نیکلاس مادورو.
ارزش این توافق نفتی چقدر است؟
این توافق کنترل ۱۷ میدان نفتی با حدود ۶۵ میلیارد بشکه ذخایر اثبات‌شده را به آمریکا می‌دهد که معادل ۲۱.۵ درصد ذخایر نفت ونزوئلاست.
واکنش مقام‌های ونزوئلا به این توافق چیست؟
دلسی رودریگز، رئیس‌جمهور موقت ونزوئلا، از این توافق دفاع کرده و گفته پرونده فساد بتانکورت سال‌ها پیش در ونزوئلا مختومه شده و او در آمریکا نیز پرونده‌ای ندارد.