اختلاف میان دونالد ترامپ و ولودیمیر زلنسکی بر سر حملات اوکراین به پالایشگاه‌های نفت روسیه، طبق گزارش دویچه‌وله در ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶، به یکی از شدیدترین بحران‌های روابط واشنگتن و کییف تبدیل شده است. زلنسکی آشکارا اعلام کرده که محدودیت داوطلبانه اوکراین در حمله به تأسیسات انرژی روسیه «دیگر تمام شد».
برای ایرانی‌ای که نزدیک به نیم قرن است شاهد معامله‌های پشت‌پرده قدرت با سرنوشت ملت‌ها بوده، این صحنه آشناست. قدرت‌های بزرگ بار دیگر سر میز نشسته‌اند و ملت کوچک‌تر، همان‌طور که در تاریخ معاصر ما بار دیدیم، نقش مهمان ناخوانده را بازی می‌کند.
توافق گازوئیل؛ هدیه ترامپ به پوتین
ریشه اصلی این تنش، توافق ترامپ با ولادیمیر پوتین برای عرضه گازوئیل روسیه به بازار جهانی است؛ توافی که طبق گزارش‌ها به مسکو اجازه می‌دهد با وجود تحریم‌ها تا ۴.۸ میلیون تن گازوئیل بفروشد. همزمان، ترامپ از کییف خواسته حملات به پالایشگاه‌های روسیه را متوقف کند؛ همان حملاتی که شاهرگ درآمد جنگی کرملین را می‌زند.
زلنسکی این توافق را «ضعیف» خوانده و گفته احساس می‌کند ترامپ به اوکراین خیانت کرده است. واکنش کاخ سفید اما نه توضیح، بلکه درخواست برای کناره‌گیری زلنسکی و برگزاری انتخابات جدید در اوکراین بود. رئیس‌جمهوری که از متحدش انتخابات می‌خواهد، اما برای پوتینی که بیست و چند سال بر صندلی چسبیده، کلمه‌ای ندارد. زلنسکی دقیقا به همین اشاره کرد و ترامپ را به تمجید از حاکمانی متهم کرد که ۲۰، ۳۰ یا ۴۰ سال در قدرت می‌مانند. در جمهوری اسلامی، این جمله نیازی به ترجمه ندارد.
«دیگر تمام شد»
زلنسکی روز پنجشنبه در مصاحبه با فایننشال تایمز گفت: «دیگر تمام شد.» او توضیح داد که اوکراین سه روز حملات خود را متوقف کرد، اما روسیه از همان روز نخست به نیروگاه‌های اوکراین حمله کرد.
ترامپ در واکنش به رسانه نیوزمکس گفت: «تمام کاری که او انجام می‌دهد، بالا بردن قیمت جهانی نفت است» و این رفتار را «مایه شرمساری» خواند. شرمساری البته مفهومی نسبی است؛ در فوریه سال گذشته، این دو رئیس‌جمهور بودند که در دفتر بیضی کاخ سفید علنا با هم مشاجره کردند و روابط دو کشور از آن روز تاکنون پرتنش‌تر از همیشه بوده است.
اهرم‌های فشار آمریکا؛ از اطلاعات نظامی تا استارلینک
درگیری لفظی با فشار عملی همراه شده است. زلنسکی اعلام کرد کییف اطلاعات مهم آمریکا درباره تهدید موشک‌های بالستیک روسیه را دریافت نکرده است. مقام‌های آمریکایی طبق گزارش پولیتیکو، شرایط نامساعد جوی را دلیل دانستند، اما زلنسکی این توضیح را رد کرد: «هیچ مشکل فنی‌ای وجود نداشت؛ این کار عمدی بود.»
اهرم دیگر، کاهش موقت برد شبکه ماهواره‌ای استارلینک بود؛ شبکه‌ای که نیروهای اوکراینی برای ارتباطات نظامی به آن وابسته‌اند. فرماندهان اوکراینی از کاهش سرعت اتصال آنتن‌های نصب‌شده روی پهپادها خبر دادند. ایلان ماسک، مدیرعامل اسپیس‌ایکس، در شبکه ایکس نوشت که سامانه «استارشیلد» متعلق به دولت آمریکاست و محدودیت‌های سرعت را ارتش آمریکا تعیین می‌کند. رویترز گزارش داد کاخ سفید دستور کاهش سرعت را صادر کرده بود، هرچند همان روز محدودیت برداشته شد.
به گزارش فایننشال تایمز، مقام‌های آمریکایی همچنین تهدید کرده بودند برنامه «فهرست اولویت‌بندی‌شده نیازهای اوکراین» (PURL) ناتو را متوقف کنند؛ برنامه‌ای که به کشورهای اروپایی امکان می‌دهد تسلیحات آمریکایی مورد نیاز اوکراین را خریداری کنند. توقف اطلاعات و سلاح، در واکنش به حملات به پالایشگاه‌ها، پیام روشنی دارد: اطاعت کن یا تنها بمان.
راه نجات؛ توافقی بر سر استارلینک؟
طبق گزارش والاستریت ژورنال، سناتورهای جمهوری‌خواه راجر ویکر و کوین کرامر در دیداری با زلنسکی پیشنهاد کرده‌اند کییف برای مدتی حملات به تأسیسات انرژی روسیه را متوقف کند و در مقابل، ترامپ با افزایش برد استارلینک تا عمق ۳۰۰ کیلومتری خاک روسیه موافقت کند تا نیروهای اوکراینی بتوانند به سکوهای پرتاب موشک‌های روسیه حمله کنند. گزارش‌ها می‌گویند زلنسکی با توقف ۱۰۰روزه حملات در چارچوب چنین توافقی موافقت کرده است، اما هنوز معلوم نیست آیا این پیشنهاد به توافق رسمی می‌رسد یا نه.
اروپا در کنار کییف
در مقابل تنش با واشنگتن، رهبران اتحادیه اروپا بر حمایت کامل خود از اوکراین تأکید کرده‌اند. اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، در کنفرانس خبری مشترک با زلنسکی در بروکسل گفت روسیه تمام تلاش خود را برای نابودی زیرساخت‌های انرژی و آب اوکراین به کار می‌گیرد، اما اروپا در کنار اوکراین ایستاده است. او از پسته جدیدی از تحریم‌ها خبر داد.
زلنسکی در همین دیدار هشدار داد که اگر اوکراین شکست بخورد، ممکن است تا ۲۰ میلیون نفر از شهروندانش به سوی غرب فرار کنند. او گفت پوتین به دونباس بسنده نخواهد کرد و مدعی تمام اوکراین خواهد شد. تجربه ما نیز می‌گوید قدرتی که با جنگ معامله کند، به جنگ اولش بسنده نمی‌کند.
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، نیز در نشست خبری در بروکسل گفت: «ما از وضعیت اوکراین بسیار نگرانیم» و تأکید کرد برلین و متحدانش باید در طول زمستان و سال آینده نیز به اوکراین کمک کنند.
مسکو و واشنگتن؛ معامله‌ای فراتر از گازوئیل
در همین حال، کرملین اعلام کرده روسیه و آمریکا به‌زودی ابتکارهای مشترک تازه‌ای را اعلام خواهند کرد که فراتر از توافق گازوئیل است. کریل دمیتریف، نماینده ویژه پوتین در امور سرمایه‌گذاری، از گفت‌وگو درباره پروژه‌های مشترک مراکز داده خبر داد؛ تأسیساتی که ممکن است برق خود را از نیروگاه‌های هست‌ای روسیه بگیرند. به گفته او، این پروژه‌ها پیش از پایان جنگ وارد مرحله اجرا می‌شوند. یعنی سود پیش از صلح، و سود حتی بدون صلح.
نگرانی کییف همین است. واشنگتن پست پیشتر گزارش داده بود دولت ترامپ در حال پیشبرد طرحی برای صلح است که می‌تواند مناطق اشغال‌شده اوکراین را به روسیه واگذار کند و توافق‌های اقتصادی به سود مسکو در نظر بگیرد. زلنسکی نیز احتمال داده توافق بعدی آمریکا و روسیه به حوزه گاز مربوط باشد.
کارشناسان به تندی زلنسکی انتقاد کرده‌اند. ایان برمر، کارشناس آمریکایی سیاست و امنیت بین‌المللی، انتقاد علنی زلنسکی از ترامپ را «یک اشتباه» توصیف کرد، هرچند واکنش او را با توجه به فشارهای واردشده قابل درک دانست. یک منبع اروپایی نیز به فایننشال تایمز گفته زلنسکی باید لحن خود را در برابر ترامپ ملایم‌تر کند. نصیحت همیشه برای قربانی است، نه برای قاتل.
حملات به پالایشگاه‌های روسیه برای اوکراین هم ابزار فشار اقتصادی بر مسکو است و هم اهرمی در برابر واشنگتن. اما هر اهرمی دو لبه دارد؛ استفاده از آن خطر از دست دادن پشتیبانی مهم‌ترین تأمین‌کننده اطلاعات و تسلیحات را بالا می‌برد. سرنوشت این توافق‌های نیم‌بند، در هفته‌های پیش رو مشخص خواهد شد؛ و سرنوشت میلیون‌ها اوکراینی، همان‌طور که همیشه، در میزهایی تعیین می‌شود که پشت آن‌ها نیشن نمی‌کنند.