طرح سوپرمارکتهای شهری ممدانی: نان و پنیر به سبک شوروی در قلب نیویورک
نیویورک، شهری که همیشه نماد سرمایهداری افسارگسیخته بوده، حالا دارد طعم سوسیالیسم را میچشد. زهران ممدانی، شهردار خودخوانده «سوسیالیست دموکرات»، با طرح جنجالی سوپرمارکتهای ارزانقیمت شهری، میخواهد بار گرانی را از دوش شهروندان بردارد. اما این طرح، که وعده ۳۰ درصد تخفیف روی کالاهای اساسی میدهد، منتقدان را به یاد «مدل شوروی» و صفهای نان انداخته است. آیا این یک راهحل انقلابی است یا یک شکست قطعی دیگر در تاریخ سوسیالیسم شهری؟
جزئیات طرح: چه خبر است؟
شهرداری نیویورک اعلام کرده که پنج سوپرمارکت شهری در هر یک از بخشهای اصلی شهر راهاندازی میکند. این فروشگاهها کالاهای اساسی مانند گوشت، مرغ، میوه، سبزیجات، لبنیات و مواد خشک را با ۳۰ درصد تخفیف عرضه خواهند کرد. به گفته ممدانی، این تخفیف به معنای صرفهجویی ۹۰ دلاری در ماه و بیش از هزار دلار در سال برای هر خانواده است. قیمتها ماهی یکبار تعیین میشوند و به مدت ۳۰ روز ثابت میمانند. اما نکته جالب اینجاست: این فروشگاهها مشروبات الکلی، سیگار و غذاهای گرم نمیفروشند. گویا شهردار میخواهد با این کار، از رقابت با فروشگاههای کوچک محلی (بودگاها) جلوگیری کند.
منتقدان چه میگویند؟ «این شوروی است، نه نیویورک»
منتقدان این طرح را «به سبک شوروی» توصیف کردهاند. آنها میگویند دولت با کنترل قیمتها و عرضه کالا، دارد همان اشتباهات تاریخی کوبا، ونزوئلا و اتحاد جماهیر شوروی را تکرار میکند. فرناندو ماتئو، سخنگوی اتحادیه فروشگاههای کوچک (بودگاها)، با لحنی تند گفت: «این طرح شهر ما را شبیه یک مرکز خیریه نشان میدهد. مردم، که بیشترشان اسپانیاییتبار و سیاهپوست هستند، مجبور میشوند در صف بایستند و طوری به نظر برسند که گویی در یک کشور جهان سومی نان و پنیر رایگان میگیرند.» او هشدار داد که با کمبود کالا، هرج و مرج به راه میافتد و پلیس مجبور میشود دخالت کند. آنتونی پنیا، رئیس انجمن ملی سوپرمارکتها، هم گفت کاهش ۳۰ درصدی قیمتها «از نظر عملی غیرممکن» است و اعضایش را به تعطیلی گسترده تهدید میکند.
دفاع ممدانی: «ما با بودگاها رقابت نمیکنیم»
ممدانی در برابر این انتقادها، با لحنی آرام اما مصمم گفت: «هدف ما رقابت با بودگاها نیست. ما میخواهیم دسترسی نیویورکیها به قیمتهای مقرون به صرفه را تضمین کنیم.» او اشاره کرد که چون سوپرمارکتهای شهری سیگار و مشروبات الکلی نمیفروشند، بودگاها میتوانند از این راه به کسب درآمد ادامه دهند. اما این حرفها برای منتقدان قانعکننده نیست. آنها میگویند یارانههای دولتی نمیتواند تا ابد ادامه یابد و در نهایت، این طرح به صفهای طولانی و کمبود کالا منجر خواهد شد.
آیا این طرح شکست میخورد؟
تاریخ نشان داده که مداخله دولت در بازار مواد غذایی، بهندرت موفق بوده است. از شوروی گرفته تا ونزوئلا، همه جا با شکست مواجه شده. اما شاید نیویورک، با فرهنگ متنوع و اقتصاد قدرتمندش، بتواند راهی جدید پیدا کند. ممدانی بودجه ۷۰ میلیون دلاری برای این طرح اختصاص داده و قرار است اولین فروشگاه در سال ۲۰۲۷ در برانکس افتتاح شود. باید دید آیا این طرح، که به نظر میرسد از روی ناامیدی از گرانی سرچشمه گرفته، میتواند به یک الگوی موفق تبدیل شود یا مثل همیشه، سوسیالیسم شهری در برابر واقعیتهای بازار سرمایهداری زانو میزند.
سوالات متداول
آیا سوپرمارکتهای شهری ممدانی واقعا کالاها را ۳۰ درصد ارزانتر میفروشند؟
بله، طبق اعلام شهرداری، کالاهای اساسی با ۳۰ درصد تخفیف نسبت به «قیمت متعارف بازار» عرضه میشوند. اما هنوز مشخص نیست این قیمتها دقیقا با چه معیاری تعیین میشوند.
چه کالاهایی در این فروشگاهها فروخته نمیشود؟
مشروبات الکلی، سیگار، محصولات قمار و غذاهای گرم در این فروشگاهها عرضه نخواهند شد. این تصمیم برای جلوگیری از رقابت با فروشگاههای کوچک محلی گرفته شده است.
آیا این طرح تاکنون در جای دیگری اجرا شده است؟
منتقدان به تجربه کشورهایی مانند کوبا، ونزوئلا و شوروی سابق اشاره میکنند که طرحهای مشابه با شکست مواجه شدند. اما شهرداری نیویورک ادعا میکند که این طرح با مدلهای قبلی متفاوت است.
خلاصه: یک بازی خطرناک یا یک ضرورت اقتصادی؟
طرح سوپرمارکتهای شهری ممدانی، هرچند با نیت خوب برای کاهش فشار اقتصادی بر شهروندان طراحی شده، اما با انتقادات شدید از سوی بخش خصوصی و کارشناسان اقتصادی مواجه است. این طرح میتواند به یک آزمایش بزرگ برای سوسیالیسم شهری در آمریکا تبدیل شود. اما اگر شکست بخورد، نه تنها اعتبار ممدانی، بلکه اعتماد مردم به دولت را نیز زیر سوال خواهد برد. در هر صورت، نیویورکیها باید منتظر بمانند و ببینند آیا این «نان و پنیر به سبک شوروی» طعم خوشی دارد یا نه.