شاهزاده بیتاج و تخت: چرا غرب به رضا پهلوی پشت کرد؟
گزارش جنجالی رویترز که مثل بمب در محافل سیاسی ترکید، حکایت از آن دارد که آقازادهای که خود را رهبر آینده ایران میدانست، حالا تبدیل به یک ژوکر بیارزش در دست غرب شده است. دویچه وله فارسی با چهار کارشناس حرفش را زده و پرده از یک حقیقت تلخ برداشته: غرب، اسرائیل و حتی آنهایی که روزی به او دل بسته بودند، حالا دارند از او فاصله میگیرند. انگار نه انگار که این شاهزاده با چکمههای پوشالیاش، خود را برای رهبری یک کشور آماده میکرد.
رویترز چه گفت؟
خبرگزاری رویترز در یک گزارش تحقیقی کمسابقه، با بیش از ۵۰ نفر از نزدیکان، حامیان مالی و فعالان سیاسی مصاحبه کرده و به این نتیجه رسیده که موتور سیاسی رضا پهلوی قفل کرده است. در حالی که او در کنفرانسهای غرب از حملات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران استقبال میکرد، پشت درهای بسته دیپلماسی، مقامات ارشد دولت ترامپ، از جمله مایک والتز و جیدی ونس، به حامیانش گفتهاند که نام او را در تریبونهای بینالمللی مطرح نکنند. واشنگتن صراحتا اعلام کرده که هیچ برنامهای برای به قدرت رساندن این شاهزاده ندارد.
چرا غرب به رضا پهلوی پشت کرد؟
مجتبی نجفی، پژوهشگر جنبشهای سیاسی، معتقد است غرب هرگز رضا پهلوی را به عنوان یک گزینه جدی تلقی نکرده است. او میگوید: «غرب به زمین سخت واقعیت نگاه میکند. پهلوی چقدر در ساختار قدرت نفوذ دارد؟ چقدر میتواند جامعه مدنی را بسیج کند؟ پاسخ به این سوالات برای غرب روشن است: هیچ.»
از سوی دیگر، آرش عزیزی، پژوهشگر دانشگاه بوستون، بر افول پایگاه پهلوی دست میگذارد و میگوید: «تیم پهلوی سیاستی افراطی را جذب کرده که باعث طرد سایرین میشود. آنها به شدت به بقیه اپوزیسیون حمله میکنند و شکافی بزرگ بین خودشان و دیگران ایجاد کردهاند.»
اسرائیل و اروپا: دو روی یک سکه
جالب اینجاست که اسرائیل بر خلاف غرب، نگاه مثبتی به پهلوی دارد. نجفی توضیح میدهد: «اسرائیل از پهلوی به عنوان یک اهرم فشار علیه جمهوری اسلامی استفاده میکند. اما برای اروپا و آمریکا، این رویکرد کارایی ندارد. آنها ترجیح میدهند با درون ساختار قدرت مذاکره کنند.»
امیر طاهری، فعال سیاسی مشروطهخواه، اما تصویر پیچیدهتری ارائه میدهد. او میگوید: «رضا پهلوی در طول یک سال گذشته، پرسروصداترین فعال سیاسی اپوزیسیون بوده است. اما اشتباه بزرگ او، دیدار با رهبران احزاب راست افراطی در اروپا بود. این در حالی است که افکار عمومی اروپا متمایل به جریانهای لیبرال و سوسیالدموکرات است.»
نیروهای ریزشی: از ادعا تا واقعیت
یکی از نکات جالب گزارش رویترز، تناقض میان ادعاهای پهلوی درباره نیروهای ریزشی و واقعیت میدانی است. نجفی میگوید: «پهلوی از ۵۰ هزار و سپس ۱۵۰ هزار نیروی ریزشی در بدنه نظامی و امنیتی سخن گفت. اما در عمل، هیچ نشانهای از کمک این گروهها به مردم دیده نشد. این ادعاها مثل حباب ترکیدند.»
مهرداد بزرگ، فعال سیاسی سابق، اما از پهلوی دفاع میکند و میگوید: «عبور از جمهوری اسلامی نیاز به حمایت خارجی دارد. شاهزاده نه جایی گفته حامی ترامپ است و نه خود را بازیگر این جنگ دانسته است. او فقط خواسته مردم ایران را مطرح کرده است.»
خشونت کلامی و پرونده مسعود مسجودی
بخش تکاندهنده گزارش رویترز به رفتارهای خشونتآمیز هواداران افراطی پهلوی اختصاص دارد. از فحاشی و تهدید گرفته تا پرونده قتل مسعود مسجودی، مدرس ۴۵ ساله ریاضیات در کانادا که به اتهام آزار و اذیت شبکای علیه پهلوی شکایت کرده بود. جسد او در فوریه ۲۰۲۶ پیدا شد و دو هوادار افراطی سلطنت به اتهام قتل دستگیر شدند.
نجفی در این باره میگوید: «متاسفانه بخش قابل توجهی از طرفداران پهلوی مجهز به ادبیات ضد تکثر و روشنفکرستیز هستند. اگر این خشونت کلامی روزی در ساختار قدرت قرار گیرد، به خشونت ساختاری تبدیل خواهد شد، همانگونه که در جمهوری اسلامی شاهد آن بودیم.»
مهرداد بزرگ اما این اتهامات را رد میکند و میگوید: «هواداران شاهزاده اکثریت نیروی انقلابی امروز را تشکیل میدهند و رفتارشان مسالمتآمیز بوده است. پلیس آلمان و کانادا نیز این را تایید کرده است.»
آیا رضا پهلوی میتواند برگردد؟
با وجود همه این نقدها، امیر طاهری معتقد است که نباید پهلوی را کاملا حذف کرد. او میگوید: «به نظر میرسد خود او نیز متوجه اشتباهاتش شده و در صدد اصلاح آنها برآمده است. سفر به اوکراین، تغییر رئیس دفتر و بازگرداندن نماد شیر و خورشید نشانههایی از این تغییر مسیر است. اما بازگشت از این مسیر و انجام یک تغییر جهت ۱۸۰ درجهای کار بسیار دشواری است.»
در نهایت، این گزارش نشان میدهد که اگرچه رضا پهلوی همچنان یکی از شناختهشدهترین چهرههای اپوزیسیون ایران است، اما جایگاه او در حال افول است. آیا او میتواند از این بحران عبور کند؟ یا این پایان راه یک شاهزاده بیتاج و تخت است؟ زمان پاسخ خواهد داد.
سوالات متداول
آیا غرب واقعا به رضا پهلوی پشت کرده است؟
بله، بر اساس گزارش رویترز و تحلیل کارشناسان، غرب هرگز رضا پهلوی را به عنوان یک گزینه جدی برای رهبری ایران تلقی نکرده است. مقامات ارشد آمریکا حتی از حامیان او خواستهاند نامش را در تریبونهای بینالمللی مطرح نکنند.
نقش اسرائیل در این میان چیست؟
اسرائیل بر خلاف غرب، از پهلوی به عنوان یک اهرم فشار علیه جمهوری اسلامی استفاده میکند. اما این رویکرد برای اروپا و آمریکا کارایی ندارد.
آیا ادعاهای پهلوی درباره نیروهای ریزشی درست بود؟
به گفته کارشناسان، این ادعاها با واقعیت میدانی همخوانی نداشت. هیچ نشانهای از کمک این نیروها به مردم در جریان جنگ دیده نشد.
پرونده مسعود مسجودی چه بود؟
مسعود مسجودی، مدرس ریاضیات در کانادا، علیه پهلوی و هوادارانش به اتهام آزار و اذیت شبکای شکایت کرده بود. جسد او در فوریه ۲۰۲۶ پیدا شد و دو هوادار افراطی سلطنت به اتهام قتل دستگیر شدند.