ترامپ و جنگ با ایران؛ از ترس انتخابات تا وسواس برجام
واشنگتن در باتلاقی گیر کرده که خودش کنده است. جنگ با ایران نه تنها به پیروزی سریعی که در هالیوود تصور میشد نرسیده، بلکه حالا قیمت بنزین در آمریکا از مرز چهار دلار گذشته، محبوبیت جنگ به پایینترین حد رسیده و انبار موشکهای پاتریوت و تاد دارد خالی میشود. جمهوری اسلامی با ایجاد اختلال در تنگه هرمز دقیقاً به همان نقطهای نشانه گرفته که برای ترامپ دردناک است: جیب رایدهندگان آمریکایی.
انتخابات میاندورهای؛ کابوس جمهوریخواهان
کمتر از سه ماه به انتخابات میاندورهای مانده و جمهوریخواهان برای حفظ اکثریت شکنندهشان در کنگره میلرزند. نظرسنجی رویترز/ایپسوس نشان میدهد تنها ۳۱ درصد آمریکاییها از اقدام نظامی علیه ایران حمایت میکنند؛ رقمی که در ماه مارس ۳۷ درصد بود. حتی در میان جمهوریخواهان، حمایت از جنگ از ۷۷ به ۶۹ درصد سقوط کرده است. تایید عملکرد ترامپ هم به ۳۳ درصد رسیده و دموکراتها در میان رایدهندگان مستقل با نسبت ۳۳ به ۱۹ از رقیب جلو هستند.
باربارا اسلاوین، پژوهشگر مسائل ایران در مرکز استیمسون، به بیبیسی فارسی میگوید این محاسبه تهران بیاساس نیست: «انتخابات مهم است و میتواند باعث شود ترامپ بعضی امتیازها را بدهد اما ایران هم باید کمی کوتاه بیاید تا او بتواند آبرویش را حفظ کند.»
قیمت بنزین؛ برگ برندهای که تهران رو میکند
استراتژی تهران از ابتدا روشن بود: بالا بردن هزینه جنگ بیرون از میدان نظامی. قیمت بنزین در آمریکا به بیش از چهار دلار در هر گالن رسیده و ترامپ آشکارا از آمریکاییها خواسته هزینه بالاتر سوخت را تحمل کنند. اما نظرسنجی ایپی-نورک نشان میدهد ۷۲ درصد آمریکاییها پایین نگه داشتن قیمت بنزین را «بسیار» یا «فوقالعاده» مهم میدانند؛ حتی مهمتر از جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای یا دفاع از اسرائیل.
بروس جنتلسون، استاد دانشگاه دوک و از مقامهای پیشین وزارت خارجه آمریکا، میگوید: «تردیدی نیست که قیمت بنزین و دیگر پیامدهای اقتصادی، بهخصوص با نزدیک شدن انتخابات میاندورهای، در محاسبات ترامپ نقش دارند.»
واکنش بازار نفت به خبر ازسرگیری گفتوگوهای ایران و عمان درباره تنگه هرمز گویای همه چیز است: تنها انتشار این خبر، قیمت نفت برنت را بیش از دو دلار پایین آورد و به حدود ۸۶ دلار رساند.
ذخایر موشکی رو به اتمام؛ پنجره آسیبپذیری آمریکا
مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS) برآورد کرده که ذخایر موشکهای رهگیر پاتریوت آمریکا به کمتر از هزار فروند و ذخایر تاد به حدود ۲۵۰ فروند رسیده است. این موسسه هشدار داده که مصرف بالای مهمات در جنگ ایران یک «پنجره آسیبپذیری» ایجاد کرده و بازسازی این ذخایر چند سال زمان میبرد. این مهمات فقط برای ایران نیست؛ در برنامهریزی برای درگیری احتمالی با چین در غرب اقیانوس آرام هم نقشی حیاتی دارند.
هزینهها هم سرسامآور است. دولت ترامپ در ماه ژوئن درخواست بودجه تکمیلی ۸۷ میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلاری به کنگره داد که حدود یکسوم آن مستقیماً به هزینههای جنگ ایران مربوط میشود.
وسواس برجام؛ عقده اوباما در سر ترامپ
اما شاید مهمترین عامل در محاسبات ترامپ، نه انتخابات باشد و نه بنزین. باربارا اسلاوین میگوید: «در این مقطع، او فقط نمیخواهد شبیه یک بازنده به نظر برسد.» جنتلسون هم تقریباً همین ارزیابی را دارد: «خودبزرگبینی و خودشیفتگی ترامپ از همه چیز کلیدیتر است. او به حس برنده بودن نیاز دارد.»
این نیاز به «برد» سابقه مشخصی دارد: برجام. ترامپ در سال ۲۰۱۸ از توافقی خارج شد که به گواه آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ایران به تعهداتش پایبند بود. حالا هر توافق تازهای باید حتماً «بهتر از برجام» به نظر برسد. جنتلسون میگوید: «عقده اوباما در ترامپ مقایسه گویاتری است. حتی بعضی از مقامهای ارشد امنیت ملی اسرائیل، از جمله روسای پیشین موساد و شینبت، معتقد بودند ماندن در برجام بهتر از خروج بود.»
اسرائیل؛ شریک جرم یا مزاحم؟
نیویورک تایمز گزارش داده که بنیامین نتانیاهو پیش از جنگ طرح مفصلی برای حمله به ایران به ترامپ ارائه کرد و رئیس موساد نیز طرح تحریک اعتراضات داخلی را با مقامهای آمریکایی در میان گذاشت. اما جنتلسون معتقد است: «نتانیاهو در ماه فوریه تا حدی تاثیر داشت، اما داشت دری را هل میداد که از قبل باز بود.» پس از تفاهم ژوئن هم نشانههایی از اختلاف بر سر ترتیبات مربوط به لبنان دیده شد.
ایران؛ در وضعیت جنگی و بیاعتماد به وعدهها
سابقه تاریخی روابط دو طرف، تردیدهای عمیقی در تهران ایجاد کرده. ترامپ در ۲۰۱۸ از برجام خارج شد، در جنگ ۱۲روزه ۲۰۲۵ مستقیماً به تاسیسات هستهای ایران حمله کرد و در فوریه ۲۰۲۶، دو روز پس از مذاکرات، حملات آمریکا و اسرائیل آغاز شد؛ حملاتی که علی خامنهای و شماری از فرماندهان ارشد در آن کشته شدند.
آلن ایر، دیپلمات پیشین وزارت خارجه آمریکا، میگوید: «ایران فرض را بر این گذاشته که خصومت آمریکا و اسرائیل و تلاش برای سرنگونی جمهوری اسلامی ادامه خواهد یافت.» به گفته او، تهران خود را در یک «وضعیت جنگی» میبیند و با حفظ کنترل بر تنگه هرمز و بازسازی صنایع دفاعی، تلاش میکند بازدارندگیاش را افزایش دهد.
بنبست یا انفجار؟
اسلاوین در پاسخ به این سوال که آیا ترامپ آماده رویارویی طولانی است، میگوید: «متاسفانه فکر میکنم این اتفاق محتمل است مگر اینکه ایران بعد از انتخابات میاندورهای چیزی به ترامپ بدهد.»
ترامپ توافقی میخواهد که بتواند آن را بهتر از برجام بفروشد و تهران هم حاضر نیست بدون دریافت امتیاز کافی، چنین پیروزی سیاسیای برای او فراهم کند. اما ادامه این وضعیت برای ایران هم گران تمام میشود. مشکلات اقتصادی که برخی ناظران آن را دلیل اصلی اعتراضات دی ماه میدانند، برطرف نشده؛ ارزش پول ملی به پایینترین سطح رسیده و تورم، تعلیق و بیکاری بر همه چیز سایه انداخته است.
جمهوری اسلامی نمیتواند مطمئن باشد توافق تازه با ترامپ پایدار میماند؛ همانطور که نمیتواند مطمئن باشد فشار از طریق تنگه هرمز زودتر از اقتصاد ایران، سیاست آمریکا را فرسوده میکند. و هیچ اطمینانی هم وجود ندارد که این وضعیت بغرنج اقتصادی، به موج تازهای از اعتراضات داخلی منجر نشود. در این بازی شطرنج مرگبار، هیچکس نمیداند مهره بعدی کدامطرف سقوط میکند.