هشدار پاکستان به حوثیها: پیمان مکه آماده واکنش است، اما نه با سنگ در برابر آجر
پاکستان با لحنی که بوی باروت میدهد به حوثیهای یمن هشدار داده که اگر فکر کنند میتوانند عربستان سعودی را بیمجازات موشک باران کنند، سخت در اشتباهند. خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، روز سهشنبه اعلام کرد که حمله به هر یک از اعضای «ائتلاف دفاعی مکه» یعنی حمله به هر سه عضو؛ و این یعنی عربستان، ترکیه و پاکستان. انگار قرار است تاریخ دوباره تکرار شود، این بار با اسلحههای مدرنتر.
پیمان مکه چیست و چرا اینقدر سر و صدا کرده؟
سه کشور پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه در هفتم اوت (۱۶ مرداد) توافقی را در مکه امضا کردند که به «پیمان مکه» معروف شده. این توافق که شباهت عجیبی به بند پنجم پیمان ناتو دارد، میگوید اگر به یکی از اعضا حمله شود، همه باید واکنش نشان دهند. گویی خاورمیانه تصمیم گرفته یک ناتوی کوچک برای خودش دست و پا کند، با این تفاوت که به جای دموکراسی، سلطنت و ولایت مطلقه فقیه در آن حرف اول را میزنند.
حملات حوثیها به عربستان؛ آتشبازی یا اعلام جنگ؟
ساعاتی پیش از اظهارات وزیر دفاع پاکستان، حوثیهای همسو با ایران موجی از حملات موشکی و پهپادی را علیه عربستان سعودی انجام دادند. شهرها و زیرساختهای اقتصادی و انرژی هدف قرار گرفتند و به گفته ائتلاف نظامی تحت رهبری عربستان، دستکم ۷۳ غیرنظامی زخمی شدند. حوثیها هم مثل همیشه ادعا کردند که این حملات در واکنش به دهها حمله هوایی اخیر عربستان به مناطق تحت کنترل آنها در شمالغربی یمن بوده. روز دوشنبه هم عربستان را متهم کردند که زندانی را بمباران کرده و ۱۱ نفر را کشته. جنگ همیشه اینطور است؛ هر طرف میگوید اول دیگری شروع کرد.
خواجه آصف: ما اهل حرف نیستیم، اهل عمل هستیم
وزیر دفاع پاکستان با لحنی که یادآور دیپلماسی گلولههای دوران جنگ سرد است، گفت: «نباید هیچ شکی در اینباره وجود داشته باشد. ما به مفاد و شرایط این پیمان متعهد هستیم و اگر نیازی باشد، به آنها عمل خواهیم کرد.» او تأکید کرد که این توافق ماهیت دفاعی دارد و به سه کشور اجازه نمیدهد به ابتکار خود علیه کشور دیگری دست به حمله بزنند. اما اگر تجاوزی صورت بگیرد، هر سه عضو واکنش نشان خواهند داد. یعنی اگر کسی فکر کند میتواند با یک آجر به شیشههای عربستان سنگ بزند، جوابش را با خمپاره میگیرد. خود آصف هم این را با ضربالمثل «لازم نیست در پاسخ به یک آجر، سنگ پرتاب کنیم» تأیید کرد. یعنی توانمندیهای نظامی مشترک سه کشور بهخودیخود نقش بازدارنده دارد.
حوثیها؛ بازیگران غیردولتی که میخواهند نقش اول را بازی کنند
آصف حوثیها را «بازیگران غیردولتی» توصیف کرد و گفت در جهان اسلام، از جمله در یمن، به دلیل درگیری جاری ایران با ایالات متحده، همدلی با ایران وجود دارد. اما او هشدار داد که نباید اجازه داد چنین احساساتی به گسترش یک مناقشه دوجانبه موجود منجر شود. به عبارت دیگر، حوثیها شاید در یمن بازیگر باشند، اما در صحنه بینالمللی فقط مهرههایی در بازی بزرگتری هستند که ایران و عربستان و حالا پاکستان و ترکیه در آن نقش دارند. تاریخ خاورمیانه پر است از این مهرههایی که فکر میکردند شاهاند و فقط پیاده بودند.
بازدارندگی یا نمایش؟
آصف گفته که پیمان مکه میتواند نقش بازدارنده داشته باشد و الزاما به این معنا نیست که سه کشور در پاسخ به تجاوز از نیروی نظامی استفاده خواهند کرد. ترکیب این سه کشور هم جالب است: ترکیه با دومین نیروی نظامی بزرگ ناتو، پاکستان با سلاح هستهای، و عربستان سعودی با بزرگترین ذخایر نفتی و مهمترین مکان مسلمانان، کعبه. انگار قرار است یک ابرقدرت جدید اسلامی ساخته شود، اما سؤال این است که آیا این ابرقدرت میتواند جلوی جنگهای نیابتی را بگیرد یا فقط به آن دامن میزند؟ تاریخ نشان داده که پیمانهای نظامی در خاورمیانه بیشتر برای نمایش هستند تا برای عمل. اما این بار شاید فرق کند؛ شاید این بار واقعا کسی جرات کند دکمه را فشار دهد. یا شاید هم نه، و ما دوباره شاهد همان نمایش تکراری باشیم: تهدید، عقبنشینی، و بعد دوباره تهدید.
در هر صورت، حوثیها و حامیانشان در تهران باید خوب فکر کنند. چون این بار نه فقط عربستان، بلکه پاکستان با سلاح هستهای و ترکیه با ارتش ناتویی پشت این تهدید ایستادهاند. و اگر تاریخ چیزی به ما یاد داده باشد، این است که وقتی قدرتهای بزرگ وارد بازی شوند، بازیگران کوچک معمولا اولین قربانیها هستند. امیدواریم این بار عقل بر احساسات پیروز شود، اما در خاورمیانه، امیدواری همیشه یک قمار پرریسک بوده است.