گزارش سازمان ملل: طالبان با «آپارتاید جنسیتی» آینده کودکان افغان را به گروگان گرفتهاند
ریچارد بنت، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور افغانستان، در تازهترین گزارش خود که قرار است دوشنبه در نشست شورای حقوق بشر ارائه شود، تصویری تاریک از پنج سال حاکمیت طالبان ترسیم کرده است. تصویری که در آن زنان و دختران افغان نه فقط از حقوق اولیه خود محروم شدهاند، بلکه با سیاستی نظاممند و هدفمند روبهرو هستند که به صراحت «جنایت علیه بشریت از نوع آزار و تعقیب مبتنی بر جنسیت» توصیف شده است.
گزارش بنت نشان میدهد که طالبان از زمان بازگشت به قدرت در آگست ۲۰۲۱، مجموعهای از فرمانها و محدودیتها را بر شهروندان افغانستان، بهویژه زنان و دختران، اعمال کردهاند. این اقدامات تنها از طریق سرکوب مستقیم اجرا نمیشود؛ بلکه از راه کنترل نظام آموزشی، رسانهها و نهادهای اجتماعی نیز اعمال میگردد. به عبارت دیگر، طالبان در حال ساختن سیستمی تمامعیار برای حذف زنان از زندگی عمومی است.
چرا گزارش بنت «جنایت علیه بشریت» را فریاد میزند؟
گزارشگر ویژه سازمان ملل در این گزارش تأکید کرده که سیاستهای طالبان علیه زنان و دختران، مصداق بارز «جنایت علیه بشریت از نوع آزار و تعقیب مبتنی بر جنسیت» است. این اتهام سنگین، بر اساس شواهدی است که نشان میدهد مقامات بالفعل، زنان و دختران را با مجموعهای از سیاستها و رویههای بهشدت تبعیضآمیز هدف قرار دادهاند. سیاستهایی که بخشهای اساسی زندگی آنان را محدود و کنترل میکند.
بنت همچنین به افزایش گزارشها درباره وخامت وضعیت روانی زنان و دختران اشاره کرده و گفته که احساس ناامیدی، اضطراب، انزوا و یأس بهگونه گسترده در میان آنان مشاهده میشود. این گزارش میافزاید که طالبان در مواردی این محدودیتها را از طریق بازداشت و اقدامات تنبیهی به اجرا گذاشتهاند.
کودکان افغان؛ نیمی از جمعیت در مرکز طوفان
در بخش دیگری از گزارش، بنت به وضعیت کودکان و نوجوانان پرداخته که حدود نیمی از جمعیت افغانستان را تشکیل میدهند. ازدواجهای اجباری، کودکهمسری و خشونت مبتنی بر جنسیت از نگرانیهای جدی در افغانستان تحت حاکمیت طالبان عنوان شده است.
گزارشگر ویژه سازمان ملل هشدار داده که محدودیتها تنها متوجه زنان نیست؛ بلکه پسران و مردان جوان نیز با خطراتی چون بهرهکشی اقتصادی، تلقین ایدئولوژیک و فشار برای پیروی از الگوهای سختگیرانه فکری و اجتماعی طالبان روبهرو هستند. بسیاری از کودکان و نوجوانان در نتیجه فقر، بحران انسانی و نبود فرصتهای آموزشی و شغلی با مشکلات جدی روانی و نگرانی نسبت به آینده مواجهاند.
مدارس دینی؛ جایگزینی خطرناک برای آموزش رسمی
یکی از یافتههای هشداردهنده این گزارش، گسترش بیسابقه مدارس دینی در افغانستان است. شمار این مدارس از حدود پنج هزار مرکز پیش از بازگشت طالبان به قدرت، تا سپتامبر ۲۰۲۵ به بیش از ۲۳ هزار مرکز رسیده است. گزارش میافزاید که این مدارس بهتدریج در حال جایگزین شدن با آموزش رسمی هستند، نه اینکه مکمل آن باشند.
بنت هشدار داده که گسترش مدارس دینی در کنار محرومیت دختران از آموزش متوسطه، میتواند پیامدهای عمیق اجتماعی و اقتصادی برای افغانستان داشته باشد. او گفته که بارها نگرانی خانوادهها درباره تغییر نگرش و رفتار فرزندانشان را شنیده است. برخی از زنان و دختران گزارش دادهاند که برادران و اعضای خانوادهشان پس از تحصیل در مدارس دینی، رفتارهای کنترلگرایانهتری نسبت به آنان پیدا کردهاند.
جامعه الجیبیتیکیو پلاس؛ زیر سایه تیغ اعدام
در بخش دیگری از گزارش آمده که اعضای جامعه الجیبیتیکیو پلاس در افغانستان تحت حاکمیت طالبان همچنان در معرض خطر شدید قرار دارند. بنت نوشته که اصولنامه جزایی محاکم طالبان برای برخی روابط همجنسگرایانه مجازات حبس و در موارد تکرار، مجازات اعدام پیشبینی کرده است. او تأکید کرده که این مقررات میان روابط رضایتمندانه و تجاوز تفاوتی قائل نمیشود.
گزارش همچنین نشان میدهد که طالبان کنترل خود را بر نظام قضایی، آموزشی، رسانهها، جامعه مدنی و فعالیتهای فرهنگی افزایش دادهاند. به گفته بنت، اجرای مجازاتهای علنی، از جمله اعدام و تنبیه بدنی، فضای هراس را گسترش داده و زمینه سرکوب صداهای مستقل را فراهم کرده است.
آیندهای که باید از چنگال تاریکی نجات یابد
گزارشگر ویژه سازمان ملل تأکید کرده که شنیده شدن صدای کودکان و جوانان افغانستان برای حفاظت از حقوق آنان و ساختن آیندهای عادلانهتر، فراگیرتر و صلحآمیزتر، یک ضرورت اساسی است. این در حالی است که جامعه جهانی و نهادهای حقوق بشری بارها نسبت به محرومیت زنان از آموزش، کار و حضور در زندگی عمومی و نیز محدود شدن آزادیهای مدنی در افغانستان ابراز نگرانی کردهاند.
طالبان در آگست ۲۰۲۱ بار دیگر کنترل افغانستان را به دست گرفتند. از آن زمان تاکنون این گروه دهها فرمان و محدودیت جدید را به اجرا گذاشته که بخش عمده آن متوجه زنان و دختران بوده است. اما سؤال اینجاست: جامعه جهانی تا کی قرار است تماشاچی این فاجعه انسانی باشد؟ تاریخ قضاوت خواهد کرد که سکوت در برابر این جنایتها، همدستی با جلادان است.
سؤالات متداول درباره وضعیت حقوق بشر در افغانستان
گزارش ریچارد بنت چه زمانی ارائه میشود؟
این گزارش قرار است روز دوشنبه در نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد ارائه شود.
طالبان از زمان بازگشت به قدرت چه اقداماتی علیه زنان انجام داده است؟
طالبان از آگست ۲۰۲۱ دهها فرمان و محدودیت جدید را به اجرا گذاشته که بخش عمده آن متوجه زنان و دختران است؛ از جمله محرومیت از آموزش متوسطه، ممنوعیت کار در نهادهای دولتی و محدودیتهای شدید در حضور در زندگی عمومی.
چرا گسترش مدارس دینی در افغانستان نگرانکننده است؟
شمار مدارس دینی از حدود پنج هزار مرکز به بیش از ۲۳ هزار مرکز رسیده و این مدارس بهتدریج در حال جایگزین شدن با آموزش رسمی هستند. این روند میتواند پیامدهای عمیق اجتماعی و اقتصادی برای افغانستان داشته باشد.