از کارتر تا ترامپ؛ نفرین ایران بر کاخ سفید
واشنگتن دوباره در باتلاق ایران گیر کرده است. ترامپ که فکر میکرد هرگز نباید شبیه جیمی کارتر شود، حالا دارد دقیقاً همان مسیر را طی میکند. این بار نه خبری از گروگانهای سفارت است و نه هلیکوپترهای طبس، اما نتیجه همان است: جنگی بیپایان، قیمتهای آتشین و محبوبیتی که آب میرود. انگار ایران برای روسای جمهور آمریکا یک نفرین موروثی است؛ نفرینی که هر چهار سال یک بار سر و کلهاش پیدا میشود.
ترامپ چگونه به کارتر جدید تبدیل شد؟
چهارم ژوئن، وقتی خبرنگاری در دفتر بیضی از دونالد ترامپ پرسید آیا به فرستادن نیروهای ویژه آمریکا به ایران برای خارج کردن اورانیوم غنیشده فکر کرده است، رئیسجمهور آمریکا پاسخ کوتاهی داد: «نمیخواستم جیمی کارتر باشم. احساس نمیکردم بخواهم جیمی کارتر باشم.»
اشاره ترامپ به عملیات شکستخورده نجات گروگانهای آمریکایی در ایران در سال ۱۹۸۰ بود. عملیاتی که با کشته شدن هشت نظامی آمریکایی پایان یافت و بعدها به یکی از ماندگارترین تصاویر از بحران ایران در دوران ریاستجمهوری کارتر تبدیل شد. خود ترامپ چند ماه قبل هم گفته بود ماجرای «هلیکوپترها و گروگانها» برای کارتر هزینه انتخاباتی داشت.
روزنامه والاستریت ژورنال در گزارشی در ۱۸ آوریل نوشت که با طولانی شدن جنگ، تصاویر بحران گروگانگیری سال ۱۹۷۹ بیش از پیش ذهن ترامپ را درگیر کرده است. در هفتهها و ماههای بعد، مقایسه ترامپ با کارتر در رسانهها و میان تحلیلگران آمریکایی بیشتر تکرار شد.
شباهتهای هولناک: از گروگانها تا جنگ
ادوارد لوس، ستوننویس روزنامه فایننشال تایمز، در ماه ژوئن مقالهای با عنوان «ترامپ دارد جیمی کارتر میشود» منتشر کرد. خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز در ۱۸ ژوئیه در گزارشی به شباهتهای دو دوره پرداخت و در آن جاناتان آلتر، زندگینامهنویس جیمی کارتر، گفت ممکن است ریاستجمهوری ترامپ نیز مانند کارتر با بحران ایران به یاد آورده شود. روز ۱۱ اوت هم رسانه خبری آمریکایی سمافور در مطلبی درباره پیامدهای ادامه جنگ برای جمهوریخواهان از فردی نزدیک به ترامپ نقل کرد که گفت: «بگذارید شما را به جیمی کارتر ارجاع بدهم.»
این قیاس در حالی بیشتر شنیده میشود که جنگ وارد هفتمین ماه شده، قیمت سوخت افزایش یافته و انتخابات میاندورهای سوم نوامبر نزدیک است. رویترز در گزارشی در ۲ سپتامبر، به نقل از چهار منبع آگاه، نوشت که مشاوران ارشد ترامپ میخواهند تا زمان انتخابات از تشدید دوباره جنگ جلوگیری کنند. یک مقام کاخ سفید نیز به این خبرگزاری گفته است: «فشار بر ایران را حفظ میکنیم، اما نوامبر اولویت است.»
از ۴۴۴ روز گروگانگیری تا ۷ ماه جنگ
وقتی گروهی از دانشجویان موسوم به «دانشجویان پیرو خط امام» در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ سفارت ایالات متحده در تهران را اشغال کردند، ۵۲ آمریکایی در نهایت برای ۴۴۴ روز در ایران گروگان ماندند. بحران هر شب در تلویزیونهای آمریکا دنبال میشد و شبکه ایبیسی نیز هر شب برنامهای ویژه درباره آن پخش میکرد، پوششی که بحران ایران را به بخشی ثابت از اخبار روزانه آمریکاییها تبدیل کرد.
هرچند بحران گروگانگیری بعدها به یکی از ماندگارترین نمادهای شکست کارتر تبدیل شد، رایدهندگان آمریکایی در سال ۱۹۸۰ همزمان با مشکلات اقتصادی شدیدی روبهرو بودند. تورم بالا، بحران انرژی و افزایش نرخ بهره از پیش به محبوبیت کارتر آسیب زده و میزان رضایت از عملکرد او در سال سوم ریاستجمهوریاش به زیر ۳۰ درصد رسیده بود. همیلتون جردن، استراتژیست ارشد انتخاباتی کارتر، بعدها سه عامل را در شکست او موثر دانست: وضع ضعیف اقتصاد، بحران طولانی گروگانها و شکاف در حزب دموکرات که با رقابت تد کندی با کارتر تشدید شده بود.
نفرین ایران؛ از کارتر تا ترامپ
برند کاسلر، استاد علوم سیاسی دانشگاه جیمز مدیسون، معتقد است ایران با وجود این پیچیدگیها بارها برای روسای جمهور آمریکا به بحرانی با پیامدهای داخلی تبدیل شده است. او به بیبیسی فارسی میگوید: «فکر میکنم ایران نوعی نفرین است که مدام سیاستگذاران آمریکایی را دنبال میکند.» کاسلر به پایان ریاستجمهوری کارتر در میانه بحران گروگانگیری و چند سال بعد به رسوایی ایران-کنترا در دولت ریگان اشاره میکند و میگوید ایران برای هر دو حزب بارها به مسئلهای پرهزینه تبدیل شده است.
علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بینالمللی بحران، معتقد است در هر دو مورد یک سوءمحاسبه اولیه در واشنگتن به وضعیتی انجامید که رئیسجمهور ایالات متحده دیگر نتوانست آن را در زمانی که میخواست و با شرایط خودش پایان دهد. واعظ میگوید کارتر با وجود هشدارها خطر حمله به سفارت آمریکا پس از اجازه ورود محمدرضا شاه به ایالات متحده را دستکم گرفت و ترامپ نیز خطرات ورود دوباره به جنگ با ایران و بسته شدن تنگه هرمز را کمتر از اندازه واقعی ارزیابی کرد. به گفته او: «هر دو رئیسجمهور در باتلاقی گرفتار شدند که خروج از آن برایشان میسر به نظر نمیرسد. هر دو رئیسجمهور با سوءمحاسبه وارد این بحران شدند.»
آیا ترامپ پس از انتخابات خطرناکتر میشود؟
اگر بخشی از احتیاط فعلی کاخ سفید به انتخابات سوم نوامبر مربوط باشد، پس از رایگیری یکی از محدودیتهای سیاسی فعلی ترامپ از میان میرود. رویترز در گزارش ۲ سپتامبر خود نوشته است که در دولت درباره امکان افزایش دوباره حملات پس از انتخابات بحث شده، هرچند تصمیمی برای بازگشت به یک جنگ تمامعیار گرفته نشده است. علی واعظ احتمال میدهد ترامپ پس از انتخابات برای ایران خطرناکتر شود، چون تا پیش از رایگیری هنوز ملاحظات سیاسی و اقتصادی مربوط به سرنوشت جمهوریخواهان میتواند تا اندازهای بر سیاست او اثر بگذارد.
ترامپ در ماه ژوئن گفت «نمیخواستم جیمی کارتر باشم». اگر ماههای بعد هم بدون توافق یا پیروزی آشکاری بگذرد، میراث ترامپ بیش از پیش با همان بحرانی گره میخورد که میخواست او را از سرنوشت کارتر جدا نگه دارد: بحرانی در ایران که خودش وارد آن شد، اما نتوانست پایانش را تعیین کند.
سوالات متداول درباره مقایسه ترامپ و کارتر
چرا ترامپ خودش را با کارتر مقایسه میکند؟
ترامپ در ژوئن ۲۰۲۶ گفت «نمیخواستم جیمی کارتر باشم»، اشارهای به بحران گروگانگیری ۱۹۷۹ که به شکست کارتر انجامید. او نگران است جنگ با ایران به همان سرنوشت دچار شود.
بحران ایران چگونه بر انتخابات میاندورهای آمریکا اثر میگذارد؟
نظرسنجیها نشان میدهد حمایت از جنگ کاهش یافته و نارضایتی از هزینه زندگی بالا رفته است. جمهوریخواهان نگرانند جنگ ایران به ضررشان در انتخابات سوم نوامبر تمام شود.
آیا ترامپ پس از انتخابات سیاست سختگیرانهتری در قبال ایران خواهد داشت؟
به گفته منابع آگاه، دولت ترامپ درباره افزایش حملات پس از انتخابات بحث کرده است. کارشناسان میگویند ترامپ پس از رایگیری ممکن است آزادی عمل بیشتری برای تشدید فشار داشته باشد.