بمب آمریکایی روی بانک مصر؛ دبی در تیررس واشنگتن
وزارت دارایی آمریکا با یک حرکت حسابشده، شعب بانک مصر در امارات را از خدمات دلاری محروم کرد. این اولین ضربه عملیاتی از «عملیات انزوای اقتصادی» ترامپ است؛ عملیاتی که قرار است رگهای مالی جمهوری اسلامی را یکییکی ببندد. اما سؤال اینجاست: چرا پای بانک مصر وسط کشیده شد و خبری از بانکهای چینی نیست؟
داستان از کجا شروع شد؟
واشنگتن اعلام کرد شعب بانک مصر در امارات از ژانویه ۲۰۲۴ تا ژوئن ۲۰۲۶ معاملاتی به ارزش حدود ۱.۸ میلیارد دلار برای ۱۰۳ شرکت انجام دادهاند که به گفته آمریکا به شبکههای مالی ایران وصل هستند. حالا این شعب دیگر نمیتوانند معاملات دلاری انجام دهند.
بانک مرکزی مصر بلافاصله اعلام کرد این تصمیم فقط شعب امارات را شامل میشود و کاری به فعالیت بانک در داخل مصر ندارد. بانک مرکزی امارات هم با عجله اعلام کرد بازرسی فوری از این شعب شروع شده است. جالب است که هر دو بانک مرکزی در بیانیه مشترکی گفتند شعب بانک مصر در امارات «بهطور عادی» کار میکنند. انگار که هیچ اتفاقی نیفتاده است.
پیام ژئوپلیتیکی به زبان دلار
مکس مزلیش، از مسئولان سابق وزارت دارایی آمریکا، به بیبیسی گفته این اقدام فقط یک هشدار نظری نیست. به گفته او، واشنگتن میخواهد به همه بانکهای منطقه بفهماند که دبی در سالهای اخیر به یکی از مهمترین مراکز دور زدن تحریمها و پولشویی برای ایران تبدیل شده است.
اما سهر الدماطی، معاون پیشین بانک مصر، یک سؤال اساسی میپرسد: اگر آمریکاییها از سال ۲۰۲۴ این معاملات را میدانستند، چرا اول از مجاری معمول نظارتی استفاده نکردند؟ چرا مستقیم رفتند سراغ اقدام تنبیهی؟
او حتی فراتر میرود و میگوید بانکهای بزرگ بینالمللی که در تمام این مدت خدمات کارگزاری به شعب بانک مصر میدادند، چرا هیچکدام متوجه این تراکنشها نشدند؟ مگر نه اینکه این اطلاعات سالها در دسترس بوده است؟
چرا چین در امان است؟
اینجا طنز ماجرا شروع میشود. آمریکا سالهاست چین را به خرید نفت ایران و کمک به دور زدن تحریمها متهم میکند. چین بزرگترین واردکننده نفت ایران است و بخش بزرگی از صادرات نفتی ایران از طریق «ناوگان سایه» به بازار چین میرسد. اما در این کارزار جدید، خبری از بانکهای بزرگ چینی نیست.
مزلیش میگوید بانک «کونلون» چین در سال ۲۰۱۲ به خاطر معاملات با بانکهای ایرانی تحریم شد و دسترسیاش به نظام مالی آمریکا قطع شد. اما حالا واشنگتن ترجیح میدهد به جای بانکهای چینی، سراغ مؤسسات اماراتی برود. چرا؟ چون به گفته مزلیش، امارات نسبت به چین «شریک همسوتر» در مبارزه با این شبکههاست.
الدماطی اما نظر دیگری دارد. او میگوید پرهیز از هدف قرار دادن چین و در عوض حمله به بانک مصر، بوی ملاحظات سیاسی میدهد. به خصوص در شرایطی که تنشهای ژئوپلیتیکی به اوج رسیده است.
اسکات بسنت: چین را دست کم نگیرید
اسکات بسنت، وزیر دارایی آمریکا، اما این روایت را «کاملاً جعلی» خوانده و گفته رسانهها آن را ساختهاند. او تأکید کرده که چین و آمریکا باید بر سر اهمیت بازگشایی تنگه هرمز و جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای توافق داشته باشند. خب، معلوم است. وقتی بحث تنگه هرمز باشد، همه چیز رنگ و بوی دیگری پیدا میکند.
تحریمهای ثانویه: شمشیر دولبه
نکته قابل توجه این کارزار، تمرکز بر «تحریمهای ثانویه» است. یعنی هر مؤسسه یا شرکتی در هر جای دنیا که به ایران کمک کند تا تحریمها را دور بزند، ممکن است از نظام مالی آمریکا قطع شود. واشنگتن حتی مجوزهایی را که قبلاً اجازه برخی نقلوانتقالات مالی به ایران و دسترسی ایرانیان به نظام فرهنگی و دانشگاهی آمریکا را میداد، تعلیق کرده است.
در همین چارچوب، دفتر کنترل داراییهای خارجی آمریکا تحریمهایی را علیه مدیر شعبه بانک ملی ایران در امارات و یک نهاد در هنگکنگ اعمال کرده است. به گفته آمریکا، این نهاد به پولشویی برای یک صرافی ایرانی تحت تحریم کمک میکرده است.
تامی پیگوت، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، هم گفته بانک ملی بهعنوان یکی از مراکز مالی اصلی نیروهای مسلح ایران عمل کرده است؛ از جمله برای نیروی قدس سپاه پاسداران و وزارت دفاع. هر دو هم تحت تحریم آمریکا هستند.
بانک مصر: ما بیگناهیم!
بانک مصر در بیانیهای اعلام کرده که به چارچوبهای قانونی و نظارتی مربوط به تحریمهای آمریکا احترام میگذارد و این اقدامات را «با نهایت جدیت و اهتمام» بررسی میکند. بانک مصر دومین بانک بزرگ دولتی مصر است که در سال ۱۹۲۰ تأسیس شده و یکی از قدیمیترین نهادهای مالی این کشور به شمار میرود.
انتظار میرود این محدودیتها پس از یک دوره دریافت نظرهای عمومی، ظرف حدود ۳۰ روز اجرایی شوند. اگر این اتفاق بیفتد، شعب بانک مصر در امارات دیگر قادر به انجام معاملات دلاری نخواهند بود.
سؤال اصلی: بعدی کیست؟
واشنگتن میگوید این تازه اول راه است. تحریمها علیه ۶۰ شخص، نهاد و کشتی مرتبط با ایران وضع شده و فعالیتهایی در بخشهای نفت، انرژی هستهای و موشکی را شامل میشود. پنج نفتکش هم در میان اهداف هستند که وزارت دارایی آنها را بخشی از «ناوگان سایه» میداند.
اما سؤال اینجاست: آیا این فشارها واقعاً به تغییر رفتار جمهوری اسلامی منجر میشود؟ یا مثل همیشه، فقط باعث میشود مسیرهای دور زدن تحریمها پیچیدهتر شوند؟ تاریخ نشان داده که هر بار تحریمها شدیدتر شدهاند، خلاقیت ایرانیها در دور زدن آنها هم بیشتر شده است. اما این بار، واشنگتن به نظر مصمم است. و بانک مصر فقط اولین قربانی این بازی بزرگ است.
در هر صورت، یک چیز روشن است: دبی دیگر آن پناهگاه امن سابق نیست. و بانکهای منطقه باید تصمیم بگیرند که با کدام طرف بازی میکنند. انتخاب «راه دشوار» به قول بسنت، ممکن است برای هر بانکی گران تمام شود.