اعتصاب غذای زندانیان قزلحصار: فریاد بیصداترین قربانیان جمهوری اسلامی
از ۲۲ تیرماه ۱۴۰۵، زندانیان واحد دو زندان قزلحصار دست به اعتصاب غذای خشک زدهاند. این اعتراض که حالا وارد پنجمین روز خود شده، واکنشی است به انتقال شش زندانی محکوم به اعدام برای اجرای حکم. محمود امیریمقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران، این حرکت را فریاد بیصداترین اقشار جامعه میداند. کسانی که نه صدایی دارند و نه نامی، جز در لیست اعدامهای روزمره.
کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» هم این هفته صد و بیست و نهمین هفته خود را پشت سر گذاشت. زندانیانی که جان خود را واسطه قرار دادهاند تا شاید توجه افکار عمومی و نهادهای بینالمللی را به این کشتار خاموش جلب کنند. امیریمقدم میگوید این افراد از فقیرترین اقشار جامعه هستند. قربانیانی که حکومت با سیاست «انسانیتزدایی» آنها را به ابزاری برای ارعاب تبدیل کرده است.
چرا زندانیان قزلحصار دست به اعتصاب غذا زدند؟
به گفته امیریمقدم، این اعتراض پس از نقض یک توافق قبلی شکل گرفته است. مهرماه سال گذشته، زندانیان همین واحد در اعتراض به اعدامهای هفتگی شش روز اعتصاب غذا کردند. در آن زمان، مسئولان زندان قول دادند تا تصویب قانون جدید جرایم مواد مخدر، اجرای اعدامها را متوقف کنند. این وعده تا حدودی عملی شد و از مهر تا هفته پیش تنها یک اعدام در این بند ثبت شد. اما با انتقال ناگهانی شش زندانی در هفته گذشته، این آرامش شکننده از بین رفت.
مدیر سازمان حقوق بشر تاکید میکند که این زندانیان با اعتصاب غذای خشک، ریسک بزرگی را به جان میخرند. آنها پیش از این حتی در رسانهها هم دیده نمیشدند. قربانیانی کمهزینه که حالا با این فداکاری، میخواهند صدای خود را به گوش جامعه برسانند.
اعدامهای مواد مخدر: آمارهایی که شوکه میکند
امیریمقدم آماری تکاندهنده ارائه میدهد: در ۱۵ سال گذشته، نیمی از اعدامها مربوط به جرایم مواد مخدر بوده است. سال گذشته به طور میانگین روزانه دو نفر و در شش ماهه گذشته بیش از ۱۰۰ نفر با این اتهام اعدام شدهاند. او تاکید میکند که این افراد سران کارتلهای مواد مخدر نیستند. بلکه پایینترین ردههایی هستند که به دلیل فقر مفرط و برای بقای خانواده، تامین غذا، مسکن یا درمان بیماری، حاضر شدهاند در ازای مبالغی کوچک دست به این کار بزنند.
او به مواردی اشاره میکند که دل هر انسانی را به درد میآورد: مرتضی قاسمزاده که برای خرید یک دوچرخه برای پسرش در اولین اقدام دستگیر و اعدام شد. یا عبدالرضا حیدری، راننده تاکسی ۵۹ ساله و پدر دو فرزند در زندان تبریز که هشت سال پیش به دلیل نارسایی کلیه همسرش و برای تامین هزینههای درمانی با ۱۴ کیلو مواد مخدر بازداشت شد. عمق فاجعه تا جایی است که در یک روستای ۴۰۰ تا ۵۰۰ نفره، ۷۰ نفر اعدام شدهاند. یا همانطور که یکی از معاونان رئیسجمهور در زمان دولت روحانی گفته بود، در روستایی در بلوچستان تمام مردان آن روستا اعدام شدهاند.
پشت پرده اعدامهای کمهزینه: ترس و ارعاب به جای عدالت
امیریمقدم به چگونگی صدور این احکام اشاره میکند. متهمان مواد مخدر از دادرسی عادلانه کاملاً محروم هستند. آنها شکنجه میشوند، به وکیل دسترسی ندارند و دادگاههای انقلاب پشت درهای بسته بر اساس اعترافات اجباری برایشان حکم اعدام صادر میکنند. او با تاسف میگوید برخلاف زندانیان سیاسی یا متهمان به قتل، هیچ صدایی برای این اقشار ضعیف بلند نمیشود.
نکته جالب اینجاست که این اعدامها، با وجود غیرسیاسی بودن اتهامات، از نظر زمانبندی دقیقاً همزمان با اعتراضات و سرکوبهای جامعه انجام میشوند. هدف اصلی حکومت از این اعدامهای پرشمار و کمهزینه، ایجاد ترس و ارعاب در کل جامعه است. پیامی که میخواهد بگوید: «ما میتوانیم هر کسی را محکوم و اعدام کنیم.» این در حالی است که خود مسئولان نظام هم اعتراف کردهاند این رویه هیچ بازدارندگی نداشته است. با وجود هزاران اعدام، نه میزان قاچاق کم شده، نه اعتیاد کاهش یافته و نه این جرایم ریشهکن شدهاند.
آیا راهی جز اعدام وجود دارد؟
امیریمقدم در پایان تاکید میکند که اعدامهای مواد مخدر هیچ توجیه شرعی و اسلامی ندارند. این احکام، زندگی هزاران و شاید میلیونها نفر از خانوادههای قشر فقیر را تحت تاثیر قرار داده و میتواند به بحرانی بزرگتر تبدیل شود. او دلیل اصلی کمتوجهی رسانهها به این افراد را سیاست «انسانیتزدایی» میداند. سیاستی که باعث شده مردم اسم هیچکدام از این اعدامشدگان روزمره را به یاد نیاورند.
این مدافع حق زندگی وظیفه رسانهها را فراتر از گزارشدهی صرف میخواند. آنها باید با بردن نام، روایت داستان زندگی این افراد و بازتاب ابعاد و دلایل این احکام، جامعه را به گفتوگو ترغیب کنند. سوال اساسی این است: آیا هیچ راه حل دیگری جز اعدام وجود ندارد؟ او ابراز امیدواری میکند که جامعه مدنی و مردم ایران با درک مسئولیت خود، همدلی و همبستگی بیشتری با این افراد نشان دهند. چرا که لغو مجازات اعدام برای جرایم مواد مخدر حتی در چارچوب کنونی جمهوری اسلامی نیز کاملاً شدنی و ممکن است.
سوالات متداول
چرا زندانیان قزلحصار اعتصاب غذا کردهاند؟
آنها در اعتراض به انتقال شش زندانی محکوم به اعدام برای اجرای حکم و نقض توافق قبلی با مسئولان زندان، دست به اعتصاب غذای خشک زدهاند.
چه کسانی بیشتر قربانی اعدامهای مواد مخدر میشوند؟
فقیرترین اقشار جامعه. افرادی که به دلیل فقر مفرط و برای تامین نیازهای اولیه خانواده، در ازای مبالغ کوچک دست به حمل مواد مخدر میزنند و در دادگاههای بسته بدون وکیل محکوم به اعدام میشوند.
آیا این اعدامها بازدارنده بوده است؟
خیر. خود مسئولان نظام اعتراف کردهاند که با وجود هزاران اعدام، نه میزان قاچاق کم شده، نه اعتیاد کاهش یافته و نه این جرایم ریشهکن شدهاند. هدف اصلی ایجاد ترس و ارعاب در جامعه است.