آقای رئیسجمهور از دیوان کیفری بینالمللی فرار میکند؟
دولت ترامپ دوباره دست به کار شده. این بار میخواهد دیوان کیفری بینالمللی را به زانو درآورد. یک مقام وزارت خارجه که اسمش را فاش نمیکند (چون مبادا طلسم بشکند) اعلام کرده که کارزاری گسترده برای انزوای دیپلماتیک این نهاد راه انداختهاند. گویا آقای رئیسجمهور از اینکه روزی خودش و سربازانش در لاهه محاکمه شوند، وحشت دارد.
این کارزار شامل ممنوعیت سفر، لغو روادید، تحریمهای تازه علیه مقامهای دیوان و فشار بر کشورهای عضو است. انگار که آمریکا یک بچههای لوس است که اگر دادگاه بینالمللی به حرفش گوش ندهد، قهر میکند و اسباببازیهایش را جمع میکند.
چرا ترامپ از دیوان کیفری بینالمللی میترسد؟
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، و دیگر مقامهای ارشد از کشورهای مختلف خواستهاند با «صلاحیت ادعایی» دیوان مخالفت کنند. این «صلاحیت ادعایی» یعنی دیوان حق ندارد آمریکاییها را محاکمه کند. اما سوال اینجاست: اگر آمریکا به قانون بینالمللی اعتقاد ندارد، چرا از بقیه انتظار دارد به قوانینش احترام بگذارند؟
این داستان قدیمی است. از زمان جورج دبلیو بوش تا ترامپ، آمریکاییها همیشه میخواستند بالای قانون باشند. اما دیوان کیفری بینالمللی که در سال ۲۰۰۲ برای رسیدگی به نسلکشی و جنایت علیه بشریت تاسیس شد، حالا برایشان خار چشم شده.
حکم بازداشت نتانیاهو؛ آتش بیار معرکه
تنشها در نوامبر ۲۰۲۴ بالا گرفت. وقتی دیوان حکم بازداشت بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل و دوست صمیمی ترامپ را صادر کرد. گویا آقای رئیسجمهور از اینکه دوستش را در دادگاه ببیند، ناراحت شده. اما واقعیت این است که ترامپ از این حکم برای توجیه کارزارش علیه دیوان استفاده میکند.
بر اساس گزارش رویترز، دولت ترامپ از اعمال تحریم علیه مقامهای دیوان حمایت کرده است. این تحریمها بخشی از یک برنامه بزرگتر است: جلوگیری از پاسخگو کردن ترامپ یا مقامهای دولت او در ارتباط با عملیات نظامی آمریکا در خارج از کشور.
سه قاضی علیه ترامپ شکایت کردند
سه قاضی دیوان کیفری بینالمللی ماه گذشته علیه ترامپ و دولت او شکایت کردند. آنها میگویند تحریمهایی که سال گذشته علیه آنان اعمال شد، غیرقانونی بوده است. انگار که قانون برای آمریکاییها فقط یک کاغذ پاره است.
دادستانهای دیوان در مارس ۲۰۲۰ تحقیقاتی را درباره جنگ افغانستان آغاز کردند که شامل بررسی اتهامهای احتمالی علیه نیروهای آمریکایی نیز میشد. اما از سال ۲۰۲۱، نقش آمریکا در این تحقیقات به اولویت پایینتری افتاده. تمرکز اصلی حالا روی جرائم طالبان و دولت پیشین افغانستان است. چه جالب، نه؟
تهدید کشورهای میزبان نیروهای آمریکایی
مقام وزارت خارجه آمریکا هشدار داده که کشورهایی که میزبان نیروهای نظامی ایالات متحده هستند، باید صلاحیت دیوان برای پیگرد مقامها و نظامیان آمریکایی را رد کنند. در غیر این صورت، ممکن است با فشار بیشتری از سوی آمریکا روبهرو شوند.
او گفت: «با دقت خواهیم دید کدام کشورها برای مقابله با این تهدید علیه آمریکاییهایی که برای حفاظت از دیگران جان خود را به خطر میاندازند، به ما میپیوندند.»
این جمله را میتوان به فارسی اینطور ترجمه کرد: «هر که با ما نیست، دشمن ماست.»
سوال بیپاسخ
آیا آمریکا واقعاً از قانون بینالمللی میترسد؟ یا فقط میخواهد نشان دهد که بالاتر از همه است؟ تاریخ نشان داده که قدرتهای بزرگ همیشه از دادگاههای بینالمللی فرار کردهاند. اما شاید این بار، دیوان کیفری بینالمللی بتواند با کمک کشورهای مستقل، جلوی این زیادهخواهی را بگیرد.
در هر صورت، ما در ایران که از نزدیک میدانیم قانون برای قدرتمندان چه معنایی دارد. فقط امیدواریم روزی برسد که نه تنها آمریکا، بلکه همه کشورها در برابر قانون بینالمللی سر تعظیم فرود آورند. حتی اگر آن قانون، حکم بازداشت یک نخستوزیر یا رئیسجمهور باشد.