اسدالله نصر اصفهانی، وزیر کشور دوران آموزگار، در تبعید درگذشت
دکتر اسدالله نصر اصفهانی، از آخرین بازماندگان نسل مدیران و دولتمردان دوران پهلوی و وزیر کشور کابینه جمشید آموزگار، در سن ۹۹ سالگی در ایالات متحده درگذشت. او که پس از انقلاب ۵۷ ایران را ترک کرد، تا آخرین روزهای عمرش یکی از فعالترین چهرههای اپوزیسیون خارج از کشور بود.
از شهربانی اصفهان تا وزارت کشور؛ مسیری که یک عمر طول کشید
نصر اصفهانی ۲۰ بهمن ۱۳۰۵ در اصفهان به دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در زادگاهش گذراند و بعد راهی آموزشگاه عالی شهربانی شد. اما این پایان درسهای او نبود؛ همزمان با خدمت، مدرک کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترای حقوق را از دانشگاه تهران گرفت و بعدها برای یک دوره مدیریت در دانشگاه ایندیانای آمریکا هم تحصیل کرد.
او در شهربانی تا ریاست اداره طرح و برنامهریزی و ریاست دانشگاه پلیس بالا رفت و با درجه سرهنگی بازنشسته شد. اما بازنشستگی او زیاد طول نکشید؛ در اوایل دهه ۵۰، جمشید آموزگار که وزیر کشور بود، او را به استانداری کرمان فرستاد و بعد هم استاندار فارس شد. در آن سالها، او را مدیری میدانستند که به برنامههای عمرانی و توسعهای اعتقاد داشت و سعی میکرد میان دستگاه اداری دولت و مردم محلی پل بزند.
وزیر کشور در پرتنشترین مقطع تاریخ معاصر
مرداد ۱۳۵۶، وقتی جمشید آموزگار کابینه خودش را تشکیل داد، نصر اصفهانی به وزارت کشور رسید. بدشانسی او این بود که صندلی وزارت کشور در آن روزها، صندلی داغترین جای ایران بود. اعتراضهای سیاسی و اجتماعی یکی پس از دیگری گسترده میشد و دولت آموزگار زیر فشار بود. او تا شهریور ۱۳۵۷، یعنی آخرین روزهای عمر آن دولت، در این سمت ماند و در سال ۵۶ به عضویت دفتر سیاسی حزب رستاخیز هم درآمد.
جالب اینجاست که این مرد سیاستمدار، اهل قلم هم بود. کتاب «نقش سرمایهگذاری در توسعه اقتصادی» را درباره اقتصاد توسعه نوشت و «راهنمای ارث» را هم تالیف کرد؛ کتابی که با جدولهای محاسباتی، تعیین سهم وراث را برای حقوقدانان و سردفتران ساده میکرد. در زمان انتشارش، ابتکاری تازه در این حوزه به حساب میآمد.
تبعید؛ نه پایان کار، که شروع فصلی دیگر
بعد از انقلاب ۵۷، نصر اصفهانی مثل خیلی از مدیران آن دوره، ایران را ترک کرد و در آمریکا ساکن شد. اما تبعید برای او به معنای سکوت نبود. او در سالهای دوری از وطن، به یکی از چهرههای فعال و هماهنگکننده «کنگره همبستگی ایرانیان» تبدیل شد؛ ائتلافی که هدفش را گرد هم آوردن جریانهای سیاسی مخالف جمهوری اسلامی و زمینهسازی برای گذار از این نظام اعلام کرده بود.
برنامههای تلویزیونی این کنگره از طریق ماهواره و اینترنت برای ایرانیان داخل کشور و ایرانیان اروپا و آمریکای شمالی پخش میشد و نصر اصفهانی در بسیاری از این برنامهها حاضر میشد تا درباره تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی ایران، مذاکرات هستهای و ضرورت همکاری میان نیروهای مخالف صحبت کند. او تا آخرین روزهای عمرش، به این باور پایبند بود که تنها راه نجات ایران، عبور از جمهوری اسلامی است.
روایتی که برای تاریخ ماند
بخشی از خاطرات نصر اصفهانی در برنامه تاریخ شفاهی بنیاد مطالعات ایران ثبت شده است. مصاحبهای که در سپتامبر ۱۹۸۲ در نیویورک انجام شد و موضوعاتی مثل پیشینه خانوادگی، استانداریهای کرمان و فارس، شیوه تصمیمگیری در کابینه آموزگار، آتشسوزی سینما رکس آبادان، استعفای دولت آموزگار و رویدادهای ماههای پایانی حکومت پهلوی را پوشش میدهد. برای پژوهشگرانی که میخواهند ساختار اداری و تحولات سیاسی ایران در سالهای پیش از انقلاب را مطالعه کنند، این روایت حالا یک منبع دست اول است.
با مرگ نصر اصفهانی، یکی دیگر از حلقههای اتصال به دوران پهلوی پاره شد. نسلی که در دهههای پایانی آن حکومت، مسئولیتهای سنگین اجرایی و سیاسی داشتند و بعد از انقلاب، یا خاموش شدند یا در تبعید به مبارزه ادامه دادند. او از آن دسته دوم بود؛ کسی که تا آخرین نفس، به راهی که انتخاب کرده بود وفادار ماند.
سوالات متداول درباره اسدالله نصر اصفهانی
اسدالله نصر اصفهانی که بود؟
او از مدیران ارشد دوران پهلوی بود که در سال ۱۳۵۶ به وزارت کشور رسید و تا پایان کار دولت جمشید آموزگار در این سمت باقی ماند. پس از انقلاب، به آمریکا رفت و از فعالان اپوزیسیون جمهوری اسلامی شد.
نصر اصفهانی چه نقشی در کنگره همبستگی ایرانیان داشت؟
او از چهرههای فعال و هماهنگکنندگان این ائتلاف بود که هدفش گردهمآوردن جریانهای سیاسی مخالف برای گذار از جمهوری اسلامی بود.
آثار علمی نصر اصفهانی چه بود؟
او کتاب «نقش سرمایهگذاری در توسعه اقتصادی» و «راهنمای ارث» را تالیف کرد که دومی با جدولهای محاسباتی، تعیین سهم وراث را ساده میکرد.