توافق اخیر تهران و واشنگتن، صحنه سیاست در اسرائیل را به یک کمدی تلخ سیاسی تبدیل کرده است. چند ماه پیش، مقامهای تلآویو از یک فرصت تاریخی برای تغییر همیشگی موازنه قدرت در خاورمیانه میگفتند. اکنون، امضای دونالد ترامپ در کنار امضای رئیسجمهور ایران، همان فرصت تاریخی را به یک کابوس دیپلماتیک بدل کرده است. سوال اصلی این است که آیا بمبارانهای هوایی واقعا میتوانست جمهوری اسلامی را به زانو درآورد یا این تنها آرزوپردازی نتانیاهو بود؟
از فرصت تاریخی تا چک مدتدار؛ فاجعهای به نام توافق
راست افراطی اسرائیل اکنون در عالم توهم سر میکند. ایتامر بنگویر معتقد است اسرائیل خود را ملزم به توافق ترامپ نمیداند، و یائیر گولان هشدار میدهد که بازدارندگی با خون سربازان به دست آمده بود و اکنون در حال از دست رفتن است. یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون، نیز توافق را فاجعه خوانده است. اما فاجعه از کجا نشأت گرفت؟ از همان جایی که تصور میشد با چند حمله هوایی، ملاها چمدانهایشان را میبندند و راهی قم میشوند. این شناخت از ساختار جمهوری اسلامی، که سالهاست با سرکوب خونین مخالفان و اقلیتها مهارت یافته، به شدت سطحی و خوشبینانه بود.
چرا بمب نتوانست ملاها را سرنگون کند؟
دنی سیترینویچ، افسر پیشین اطلاعات نظامی اسرائیل، به درستی اشاره میکند که فرضهای اسرائیل از ابتدا غیرواقعی بودند. تصور میکردند فشار نظامی میتواند به تغییر حکومت منجر شود یا اپوزیسیون تبعیدی بتواند موجی داخلی ایجاد کند. اما فراموش کردند که جمهوری اسلامی، برخلاف سلسله پادشاهی پهلوی که با کمترین فشار غربی فروپاشید و به اصلاحات دموکراتیک تن داد، ساختاری مافیایی و سرکوبگر دارد. ملاها برای بقا جان میدهند، نه برای مردم. انستیتوی اورشلیم برای استراتژی و امنیت هم در مارس هشدار داده بود که ساختار قدرت در ایران از انسجام برخوردار است. غرب زمانی شاه ایران را به خیانت واداشت، اما اکنون با ملاها پشت میز مذاکره مینشیند.
ترامپ، نفت و خیانت به آرمان ایرانیان
رسانههای راستگرای اسرائیل، ترامپ را مقصر میدانند که زود عقب نشسته است. جروزالم پست به درستی مینویسد که ترامپ بیش از آنکه نگران هستهای باشد، از رکود جهانی و قیمت سوخت میترسد. او با حکومتی که نوجوانان را اعدام میکند، بر سر تنگه هرمز و قیمت بنزین مصالحه میکند. این همان رویای واهی غرب است که ترجیح میدهد با مار خطرناکی چون حکومت ملاباشر کنار بیاید، تا اینکه پای حقوق بشر و زنان وسط بگذارد. نتانیاهو اکنون سعی دارد با استفاده از سناتورهای آمریکایی، شروط توافق را سختتر کند، اما دیر شده است. ترامپ چک پرداخت کرده و ایران چک مدتدار نوشته است.
آینده حزبالله و خرید زمان توسط جمهوری اسلامی
نگرانی واقعی اسرائیل، فراتر از برنامه هستهای، به لبنان و حزبالله بازمیکردد. اسرائیل با حمله به ضاحیه بیروت میخواهد نشان دهد که آزادی عمل خود را حفظ کرده است. اما جمهوری اسلامی از این توافق تنها برای خرید زمان استفاده میکند. آنها اورانیوم شصت درصدی را موقتا پنهان میکنند تا فشارها کم شود و سپس با قدرت بیشتر به سراغ بمب بروند و به حزبالله نفس تازه بدهند. این بازی قدیمی ملاهاست که غرب هرگز نمیفهمد. راز زیمت، پژوهشگر موسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، هشدار میدهد که نتیجه مذاکرات فقط به سرسختی ایران بستگی ندارد، بلکه به انعطاف واشنگتن هم وابسته است.
آیا میتوان آینده ایران را از بیرون تغییر داد؟
جدال در اسرائیل نشان میدهد که نمیتوان با بمب و موشک، ایرانی را که زیر چکمه ملاها خفه میشود، آزاد کرد. فروپاشی جمهوری اسلامی تنها زمانی رخ میدهد که مردم ایران، با حمایت واقعی و نه شعارزنی غرب، بتوانند این ساختار را سرنگون کنند. انتظار شورش داخلی در حین بمباران، مانند انتظار رویش گل در آتشفشان است. تاریخ ایران نشان داده که تغییر واقعی، نه با توهمات نظامی، بلکه با اراده ملی و حمایت صادقانه غربی رقم میخورد، همان حمایتتی که امروز به خاطر یک بشکه نفت ارزان، به روی مردم ایران بسته شده است.
آیا اسرائیل از جزئیات توافق ایران و آمریکا بیاطلاع بود؟
خیر. تایمز آو اسرائیل به نقل از مقامهای آمریکایی نوشته است که نتانیاهو از روند کلی مذاکرات بیاطلاع نبوده است. او اگرچه بدبین بود، اما میدانست که ترامپ به دنبال توافق است و میتواند آن را یک دستاورد بداند، هرچند اکنون سعی میکند فاصله خود را از آن حفظ کند.
چرا راست افراطی اسرائیل به توافق ترامپ و ایران حمله میکند؟
راست افراطی معتقد است ترامپ زود عقب نشسته است و به ایران پول، مشروعیت و فرصت تنفس داده است. آنها میخواستند جنگ تا سرنگونی کامل جمهوری اسلامی ادامه یابد، اما واقعیت این است که بقای این حکومت بیش از آنکه به عقبنشینی ترامپ مربوط باشد، به محاسبات اشتباه اسرائیل درباره ساختار داخلی ایران برمیگردد.
آیا توافق ایران و آمریکا آزادی عمل اسرائیل را محدود میکند؟
بله، این یکی از بزرگترین نگرانیهای اسرائیل است. اسرائیل نگران است که واشنگتن او را وادار به توقف جنگ علیه حزبالله کند. حمله اخیر اسرائیل به بیروت، تلاشی برای نشان دادن این بود که توافق نمیتواند دست آنها را در لبنان ببندد، اما فشار دیپلماتیک ترامپ قطعا آزادی عمل تلآویو را محدودتر کرده است.