خبر فوری: حوثیها به عربستان یورش بردهاند و حالا همه چشم به ترکیه دوختهاند تا ببینند آیا این کشورِ اهلِ مذاکره و قهوهخانه، به خاطر یک امضای تشریفاتی زیر «پیمان مکه»، پایش به باتلاق یمن باز میشود یا نه. بند دفاع مشترک این پیمان میگوید حمله به یکی، حمله به همه است؛ اما آنکارا مثل همیشه با احتیاطِ یک گربهی کهنهکار، ترجیح میدهد فعلاً فقط محکوم کند و دمش را لای پایش بگذارد.
اوایل اوت، ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان توافقی را امضا کردند که در آن هرگونه حملهی مسلحانه به یکی از این سه کشور، حمله به تمام آنها تلقی میشود. حالا که حوثیها به عمق خاک سعودی شلیک میکنند، این سؤال مطرح است که آیا آنکارا باید به کمک ریاض بشتابد؟ رسانههای ترکیه، از دولتیها گرفته تا مخالفان، تقریباً یکصدا میگویند: «نه، ممنون، ما فقط تماشا میکنیم.»
رسانههای دولتی ترکیه چگونه این ماجرا را مدیریت میکنند؟
جالب است که شبکههای تلویزیونی نزدیک به دولت، مثل «آ خبر» و «تیآرتی خبر»، با وسواسی مثالزدنی، جزئیات درگیریها و آمار تلفات را گزارش میکنند اما انگار نه انگار که پیمان مکه وجود دارد. روزنامهی محافظهکار «ینی آکیت» هم تیتر زده «آیا توافق مکه درباره یمن فعال خواهد شد؟» اما در متن، تمام بارِ دفاع از عربستان را بر دوش پاکستان گذاشته و ترکیه را بهطرز ماهرانهای از معادله حذف کرده است.
مخالفان چه میگویند؟ هشدار درباره «نخستین بهای خونین»
در آن سو، وبسایت چپگرای «سول خبر» با لحنی تند نوشته که جنگ یمن میتواند «نخستین بهای خونین ائتلاف مکه» باشد و دولت ترکیه را متهم کرده که میخواهد کشور را وارد درگیریای کند که هیچ ربطی به منافع ملی ندارد. بارچین یینانچ، ستوننویس وبسایت «تی۲۴»، هم در شبکه اجتماعی ایکس زیرکانه پرسیده: «آیا هدف قرار دادن عربستان، تلاشی برای آزمودن پایبندی ترکیه به این اصل نیست که حمله به یک عضو، حمله به همه اعضا تلقی میشود؟»
آیا ترکیه به «باتلاق یمن» کشیده میشود؟
جم گوردنیز، دریادار بازنشسته و تحلیلگر ملیگرا، با اشاره به درخواست یک سناتور آمریکایی برای فعالسازی پیمان مکه، هشدار داده که ترکیه نباید «در این دام بیفتد». او نوشته: «کشیده شدن ترکیه به خصومت با حوثیها، چه برسد به یک درگیری مسلحانه با آنها، یک اشتباه راهبردی خواهد بود. آنکارا باید طرفدار دیپلماسی و امنیت تجارت دریایی باشد، نه ورود به رویارویی با حوثیها.»
بکیر صدقی شاهین، از فعالان یک سازمان غیردولتی اسلامگرا، هم نگرانی دیگری دارد: اگر عربستان به «توافقهای ابراهیم» بپیوندد، ترکیه ممکن است ناخواسته بخشی از یک «بلوک منطقهای همسو با اسرائیل» شود. در مقابل، یک حساب پرمخاطب نظامیگرا در ایکس با خوشبینیِ عجیبی گمانهزنی کرده که پهپادهای رزمی ترکیه «بهزودی» در آسمان یمن ظاهر خواهند شد.
پاسخ وزارت خارجه ترکیه چه بود؟
هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، پس از امضای پیمان مکه گفته بود بند دفاع مشترک این توافق از نظر فنی به ماده ۵ پیمان ناتو شباهت دارد، اما با زیرکی تمام تأکید کرد که این بند بهصورت خودکار اجرا نخواهد شد. او گفت: «با نگاه به متن توافق، تعهدات کلی وجود دارد... اینکه این تعهدات کلی چگونه و به چه شکلی اجرا شوند، به رایزنیها و تصمیمگیری نهادهای ذیربط بستگی خواهد داشت.»
سؤال اصلی: پیمان مکه، یک اتحاد واقعی یا یک نمایش سیاسی؟
به نظر میرسد پیمان مکه بیش از آنکه یک اتحاد نظامی واقعی باشد، یک نمایش سیاسی برای بازتعریف نظم منطقهای است. ترکیه با امضای این پیمان، هم به عربستان اطمینان داده و هم در برابر ایران و حوثیها موضع گرفته است. اما حالا که پای عمل به میان آمده، آنکارا ترجیح میدهد مثل همیشه در حاشیه امن بماند و تماشا کند. تاریخ بارها نشان داده که ترکیه در باتلاقهای منطقهای غرق نمیشود؛ مگر اینکه مجبور شود.
در نهایت، باید دید آیا حوثیها به همین چند حمله بسنده میکنند یا آنقدر پیشروی میکنند که ترکیه ناچار شود بین امضای خود و منافع ملیاش یکی را انتخاب کند. تا آن روز، آنکارا با لبخند سیاستمدارانهاش، محکوم میکند، تماشا میکند و منتظر میماند.