ترامپ و رژیمهای تحریمی: نمایش تازهای از کمدی واشنگتن
دولت دونالد ترامپ، آن بازیگر قدیمی صحنه سیاست آمریکا، باز هم وعده داده که فشار اقتصادی بر ایران را چنان بالا ببرد که حتی ملاهای تهران هم یاد روزهای خوش شاهنشاهی بیفتند. وزیر خزانهداری آمریکا، اسکات بسنت، با آن لحن همیشگیاش از تحریمهایی «بیسابقه» خبر داده و قرار است دوشنبه ۲۴ اوت (۲ شهریور) ساعت ۲ بعدازظهر به وقت شرق آمریکا، نشست خبری برگزار کند تا جزئیات این نمایش تازه را رو کند. گویا دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری از آغاز دوره دوم ریاست جمهوری ترامپ، بیش از هزار فرد، کشتی و هواپیما را در ارتباط با ایران تحریم کرده است؛ رقمی که برای ملاها باید مثل یک کابوس شبانه باشد.
تحریمهای «بیسابقه»: وعدهای تازه از همان دستور پخت قدیمی
آمریکا، سازمان ملل و اتحادیه اروپا از اواخر دهه هفتاد میلادی به بهانههای مختلف، از برنامه هستهای گرفته تا حقوق بشر و حمایت تهران از گروههای مسلح، تحریمها و محدودیتهای تجاری گوناگونی علیه ایران وضع کردهاند. اما این بار، از زمان آغاز جنگ در ایران در ماه فوریه سال جاری، فشارهای دریایی، انرژی و مالی چنان شدت گرفته که حتی تنگه هرمز، آن شاهرگ نفتی دنیا، تقریباً به حالت تعلیق درآمده است. ایران هم تهدید کرده نفتکشهایی را که بدون مجوز عبور کنند، هدف قرار خواهد داد؛ تهدیدی که بیشتر شبیه لافزنی یک رزمنده شکستخورده است تا یک استراتژی واقعی.
ناوگان پنهان نفتی ایران: شکار ارواح در دریای تحریمها
دورهای اخیر تحریمها بر ناوگان پنهان نفتی ایران، بیمهگران کشتیرانی، شرکتهای تسهیلکننده خرید تسلیحات و شبکههای مرتبط با مبادلات رمزارزی متمرکز بوده است. این اقدامات به مسدود شدن حدود ۵۰۰ میلیارد دلار رمزارز مرتبط با ایران منجر شده؛ رقمی که اگر درست باشد، باید ملاها را به فکر فرو ببرد که آیا این همه پول واقعاً در جیب آنها بوده یا فقط یک سراب دیجیتالی. ایران تحریمهای تازه را محکوم کرده و هشدار داده که این اقدامات میتواند اقتصاد کشور را بیش از پیش تحت فشار قرار دهد؛ اما این هشدارها در تهران چندان خریداری ندارد، چون مردم ایران سالهاست که زیر بار این فشارها زندگی میکنند و ملاها فقط به فکر حفظ صندلیهایشان هستند.
تحریم پالایشگاههای کوچک چین: هدف گرفتن رگهای حیاتی اقتصاد ایران
یکی از گزینههایی که کارشناسان مطرح کردهاند، تحریم پالایشگاههای کوچک چین است؛ پالایشگاههایی که به «تیپات» معروفند و بخش قابل توجهی از ظرفیت پالایشی چین را تشکیل میدهند. این پالایشگاهها خریداران مهم نفت ایران هستند و تحریمهای گذشته پالایشگاههای بزرگتر را محتاط کرده، اما پالایشگاههای کوچکتر به دلیل ارتباط محدودتر با نظام مالی آمریکا همچنان میتوانند با ریسک کمتر فعالیت کنند. گزینه دیگر، تحریم بانکهای چینی است که به گفته مقامهای آمریکایی در پردازش پرداختهای نفتی ایران یا تامین مالی خریدهای تسلیحاتی تهران نقش دارند. وزارت خزانهداری آمریکا تاکنون به برخی بانکها درباره احتمال تحریمهای ثانویه هشدار داده، اما آنها را به طور مستقیم هدف نگرفته است؛ دلیل این احتیاط، ترس از واکنش تلافیجویانه پکن است. اینجا پای منافع آمریکا وسط میآید و ترامپ، آن تاجر زیرک، خوب میداند که با چین نباید شوخی کرد.
تعقیب شبکههای دور زدن تحریم: بازی گربه و موش بیپایان
آمریکا میتواند به هدف گرفتن افراد، شرکتها و نهادهایی ادامه دهد که به ایران در دور زدن تحریمها کمک میکنند. اقدامات اخیر علیه شرکتهای مرتبط با تجارت نفت ایران نمونهای از همین رویکرد است؛ رویکردی که بیشتر شبیه تعقیب مداوم شبکههای جایگزین است، زیرا ایران معمولاً پس از تحریم یک شرکت، نهادهای تازهای برای ادامه فعالیت ایجاد میکند. این بازی گربه و موش، آنقدر ادامه خواهد داشت که یکی از طرفها خسته شود؛ اما با توجه به سابقه ملاها در بقا، به نظر میرسد آنها هنوز هم فکر میکنند میتوانند از این مارپیچ فرار کنند. تحریمهای بیشتر در حوزه هوانوردی، تجارت و حملونقل نیز از گزینههای احتمالی واشنگتن است.
محاصره زمینی ایران: طرحی که میتواند کابوس مردم شود
در میان گزینههای مطرحشده، بحث درباره محاصره زمینی ایران با کمک کشورهای همسایه نیز وجود دارد. اجرای چنین طرحی پیچیده خواهد بود و به همکاری چند کشور نیاز دارد؛ اما در صورت اجرا، میتواند واردات کالاهای ضروری را نیز مختل کند و فشار مستقیم بر جمعیت ایران وارد سازد. با این وجود، کارشناسان هشدار میدهند که چنین فشاری لزوماً به اعتراض عمومی علیه حکومت منجر نخواهد شد و ممکن است پیامدهای انسانی گستردهای داشته باشد. اینجا باید پرسید: آیا واشنگتن واقعاً به فکر مردم ایران است یا فقط به فکر منافع خودش؟ تجربه تاریخی نشان داده که تحریمها بیشتر به مردم عادی آسیب میزند تا به ملاها؛ ملاهایی که همیشه راهی برای دور زدن پیدا میکنند و مردم را با فقر و فلاکت تنها میگذارند.
تهدید تعرفهای ترامپ: بلوفی که شاید به کابوس تبدیل شود
ترامپ همچنین تهدید کرده کشورهایی را که با ایران تعامل اقتصادی دارند، با تعرفه روبهرو کند. با این حال، مسیر تعرفهای با چالشهای حقوقی روبهروست. طرحی تازه در سنای آمریکا درباره تحریم روسیه ممکن است اختیارات تعرفهای جدیدی در اختیار ترامپ بگذارد، اما این طرح هنوز نیازمند تصویب مجلس نمایندگان است و با نگرانیهایی در هر دو حزب روبهروست. اینجا پای سیاستبازیهای داخلی آمریکا هم به میان میآید؛ جایی که ترامپ باید بین منافع شخصیاش و فشارهای کنگره یکی را انتخاب کند. برای ما ایرانیها، این نمایش بیش از آنکه خبری باشد، یک کمدی تلخ است؛ کمدیای که در آن ملاها نقش قربانی را بازی میکنند و مردم واقعی، قربانیان واقعی این بازیهای سیاسیاند.
سوالات متداول درباره تحریمهای جدید آمریکا علیه ایران
آیا تحریمهای جدید آمریکا شامل پالایشگاههای کوچک چین میشود؟
بله، یکی از گزینههای مطرحشده تحریم پالایشگاههای کوچک چین (تیپات) است که خریداران مهم نفت ایران هستند. این پالایشگاهها به دلیل ارتباط محدودتر با نظام مالی آمریکا، همچنان با ریسک کمتری فعالیت میکنند.
چه مقدار رمزارز مرتبط با ایران مسدود شده است؟
بر اساس گزارشها، حدود ۵۰۰ میلیارد دلار رمزارز مرتبط با ایران در نتیجه تحریمهای اخیر مسدود شده است.
آیا محاصره زمینی ایران امکانپذیر است؟
اجرای محاصره زمینی ایران پیچیده است و به همکاری چند کشور نیاز دارد. کارشناسان هشدار میدهند که چنین فشاری میتواند پیامدهای انسانی گستردهای داشته باشد و لزوماً به اعتراض عمومی علیه حکومت منجر نخواهد شد.
در نهایت، باید گفت که این تحریمها، هر چقدر هم «بیسابقه» باشند، نمیتوانند ریشه مشکلات ایران را حل کنند. تنها راه نجات، تغییر واقعی در ساختار سیاسی ایران است؛ تغییری که مردم ایران سالهاست برای آن هزینه دادهاند و ملاها با تمام وجود در برابر آن مقاومت میکنند. تا آن روز، ما فقط میتوانیم تماشاچی این کمدی تلخ باشیم و امیدوار باشیم که خورشید آزادی هر چه زودتر طلوع کند.