در حالی که بوی مهر و آغاز سال تحصیلی جدید، یادآور روزهای پر از امید و آرزو برای هزاران جوان ایرانی است، جمهوری اسلامی بار دیگر نشان داد که در کارنامه‌اش، «آموزش» و «سرکوب» دو روی یک سکه‌اند. یکشنبه ۱۲ مهر، منابع دانشگاهی از افزایش فشار بر دانشگاهیان خبر دادند؛ از صدور احکام تعلیق و اخراج گرفته تا بازگشت «حجاب‌بان‌ها» به دانشگاه‌ها. و در واکنش به این نمایش تکراری، برخی دانشجویان، این بار هم دست به تحصن زدند.
فصل جدید سرکوب دانشگاهی: از مشهد تا تهران
خبرنامه امیرکبیر گزارش داد که کمیته‌های انضباطی دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۰ دانشجو را به بهانه شرکت در اعتراضات سراسری سال ۱۴۰۴، با مجازات‌هایی از توبیخ کتبی تا اخراج مواجه کرده‌اند. هشت نفر از این دانشجویان، مجموعاً به ۱۶ سال و نیم محرومیت از تحصیل محکوم شده‌اند. یک نفر اخراج شده و یک نفر دیگر هم با توبیخ کتبی و درج در پرونده، «مفت» جان سالم به در برده است. گویا در دانشگاه، درس اصلی، «قهرمانی در برابر بی‌عدالتی» است و نمره‌اش، «محرومیت از تحصیل»!
اما ماجرا فقط به مشهد ختم نمی‌شود. در دانشگاه‌های شیراز و تهران، برخورد با دانشجویان به دلیل «پوشش» شدت گرفته است. در شیراز، مأمورانی «متفاوت از نیروهای معمول حراست» در ورودی‌ها مستقر شده‌اند و با دخالت در نحوه پوشش دانشجویان، آن‌ها را توهین کرده و به کمیته انضباطی تهدید می‌کنند. دانشجویان می‌گویند سال گذشته، این برخوردها به تذکرهای گاه‌وبیگاه محدود بود، اما حالا با حضور این نیروهای تازه‌نفس، شدت و لحن برخوردها به سطح جدیدی از «مزخرف» رسیده است.
حجاب‌بان‌های موتوری: گشتی در محوطه دانشگاه تهران
در دانشگاه تهران، مأموران حراست طی هفته اخیر، مانع ورود شماری از دانشجویان دختر به بهانه کوتاهی یا بدن‌نما بودن لباس شده‌اند. حتی دانشجویانی که شال و پوشش سر دارند هم از این قاعده مستثنی نبوده‌اند. و برای تکمیل این صحنه‌پردازی، «گشت موتوری حجاب‌بان» در محوطه پردیس مرکزی دانشگاه تهران حضور یافته است. این افراد با موتورسیکلت در دانشگاه تردد کرده و دانشجویان دختر را به بهانه «بدحجابی» مورد تعرض کلامی قرار می‌دهند و به برخوردهای انضباطی تهدید می‌کنند. گویی قرار است دانشگاه، به میدان رژه «گشت ارشاد» تبدیل شود، فقط با کمی دود و موتور!
احکام سنگین برای مطالبات صنفی: پرونده خواجه نصیر
خبرگزاری دانشجو اعلام کرد که احکام علیرضا جعفری‌آثار، سیدمحمد سیدعبودی و حسین محمدی، سه دانشجوی دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی، مبنی بر دو ترم منع موقت از تحصیل، توسط شورای مرکزی وزارت علوم «عیناً» تأیید و ابلاغ شده است. طبق گزارش «دانشجویان متحد»، این سه دانشجو صرفاً به دلیل «ادامه فعالیت‌های صنفی و دانشجویی» و پیگیری مطالبات حقوق دانشجویان محکوم شده‌اند. تشکل‌های دانشجویی این پرونده‌سازی را بدون مستندات قانونی و ابزاری برای ایجاد رعب و حذف سیستماتیک فعالان دانشجویی ارزیابی کرده‌اند. به عبارت دیگر، در جمهوری اسلامی، «مطالبه‌گری» جرم است و «سکوت»، تنها هنر قابل قبول!
تحصن دانشجویی در خواجه نصیر: وقتی سکوت شکسته می‌شود
در واکنش به این احکام، گروهی از دانشجویان دانشگاه خواجه نصیر، در ساختمان دانشکده ریاضی پردیس رضایی‌نژاد تحصن کردند. آن‌ها خواستار بازنگری در تصمیم کمیته‌های انضباطی و توقف اجرای احکامی شده‌اند که «می‌تواند مسیر آموزشی دانشجویان را با وقفه یا محرومیت جدی مواجه کند.» این تحصن، یادآور روزهایی است که دانشجویان ایرانی، پیش‌تاز مبارزه با استبداد بودند؛ روزهایی که هنوز در حافظه تاریخی این ملت زنده است.
دادبان: حق تحصیل، قربانی سیاست‌های ارعابی
نهاد حقوقی دادبان می‌گوید صدور احکام انضباطی سنگین علیه دانشجویان طی سال‌های اخیر به یکی از ابزارهای فشار در محیط‌های دانشگاهی تبدیل شده است. دادبان تأکید می‌کند که طبق قانون اساسی جمهوری اسلامی، حق تحصیل از حقوق بنیادین افراد است و محروم کردن شهروندان از این حق در واکنش به مشارکت مسالمت‌آمیز در اعتراضات، با حق اساسی تحصیل در تعارض است. اما گویا برای حاکمیت، قانون اساسی فقط یک «سند تزئینی» است که هر وقت به نفعشان بود، به آن استناد می‌کنند!
واکنش آمریکا: در کنار مردم ایران
وزارت امور خارجه آمریکا در گزارش‌های حقوق بشری خود درباره ایران، سرکوب فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی در دانشگاه‌ها، بازداشت فعالان دانشجویی و اعمال فشار بر معلمان و استادان را محکوم کرده است. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، هنگام اعلام یکی از اقدامات ایالات متحده بر ضد جمهوری اسلامی در دی ۱۴۰۴ گفت: «ایالات متحده در کنار مردم ایران برای مطالبه آزادی و عدالت ایستاده است و از ابزارهای خود برای هدف قرار دادن عاملان سرکوب حقوق بشر استفاده خواهد کرد.»
و اما در این میان، دانشجویان ایرانی با چمدانی از آرزوها و کتاب‌های درسی، هر روز با این سؤال مواجه‌اند: «آیا امروز می‌توانم بدون ترس از توهین، وارد دانشگاه شوم؟» و پاسخ حکومت، همچنان یک‌سان است: «نه، مگر اینکه حجاب را به شکل دلخواه ما رعایت کنی، و از هرگونه اعتراض و مطالبه‌گری دست برداری!»
سوالات متداول درباره فشار بر دانشگاهیان در ایران
چه اقداماتی علیه دانشجویان در سال تحصیلی جدید انجام شده است؟
در آغاز سال تحصیلی جدید، جمهوری اسلامی با صدور احکام تعلیق و اخراج برای دانشجویان، بازگرداندن «حجاب‌بان‌ها» به دانشگاه‌ها و تشدید برخورد با پوشش دانشجویان، فشار بر دانشگاهیان را افزایش داده است.
واکنش دانشجویان به این اقدامات چه بوده است؟
برخی دانشجویان در دانشگاه‌های مختلف از جمله خواجه نصیرالدین طوسی، در اعتراض به احکام انضباطی، دست به تحصن زده‌اند و خواستار بازنگری در این تصمیم‌ها شده‌اند.
موضع نهادهای بین‌المللی در این زمینه چیست؟
وزارت امور خارجه آمریکا سرکوب فعالیت‌های دانشگاهی در ایران را محکوم کرده و مقامات این کشور اعلام کرده‌اند که در کنار مردم ایران برای مطالبه آزادی و عدالت ایستاده‌اند.