واشنگتن با اعلام استقرار یک سلاح مرموز در مدار زمین، این‌بار نه فقط رقبای دیرینه‌اش، بلکه افکار عمومی جهان را به چالش کشیده است. اما این نمایش تسلیحاتی بیش از آنکه یک تهدید واقعی باشد، شبیه به ژستی برای حفظ آبرو در برابر پیشرفت‌های چین و روسیه به نظر می‌رسد؛ همان‌هایی که سال‌هاست با سکوت خبری، آسمان را به میدان تاخت‌وتاز خود تبدیل کرده‌اند.
سلاح فضایی آمریکا چه نوع تسلیحاتی است؟
تروی مینک، وزیر نیروی هوایی آمریکا، با لبخندهای دیپلماتیک و جمله‌های کلیشه‌ای، مدعی شده این سلاح «مستقر در مدار» برای حفاظت از نیروهای آمریکایی ضروری است. اما از توانمندی‌های آن حرفی نزد؛ شاید چون خودش هم نمی‌داند چه چیزی را به فضا فرستاده، یا شاید چون می‌داند که این اعلام بیشتر یک پیام سیاسی است تا یک تحول نظامی.
دکتر بلدین بوئن، پژوهشگر علوم نظامی، در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی حدس می‌زند که این سلاح احتمالاً یک سامانه جنگ الکترونیک است؛ نوعی ابزار که با مختل کردن امواج رادیویی، ماهواره‌های دشمن را عملاً کور و کر می‌کند. او می‌گوید: «اگر ارتباطات رادیویی را از کار بیندازید، ماهواره عملاً کارایی خود را از دست می‌دهد.»
البته او احتمال استفاده از سلاح‌های مخرب‌تر را هم رد نمی‌کند؛ سلاح‌هایی که می‌توانند آوار فضایی بیافرینند و ماهواره‌ها را به تلی از آهن‌پاره‌های سرگردان تبدیل کنند. اما در هر صورت، این ابهام عمدی، بیش از آنکه ما را بترساند، یادآور داستان‌های شاهنامه است؛ جایی که رستم برای نمایش قدرت، گاهی فقط نیزه‌اش را به هوا پرتاب می‌کرد.
رقابت فضایی؛ از شوروی تا چین و روسیه امروز
فضا از همان ابتدا میدان جنگ بوده، نه میدان صلح. شوروی در دهه ۱۹۶۰ با برنامه «ماهواره‌نابودگر» شروع کرد و امروز روسیه و چین با مانورهای «الحاق و مجاورت مداری» به ماهواره‌های غربی نزدیک می‌شوند؛ رفتارهایی که برخی کارشناسان آن را «مزاحمت» و برخی دیگر «تعقیب نزدیک» می‌نامند. جولیانا زوس، پژوهشگر آلمانی، می‌گوید هر دو کشور فعالیت‌هایی داشته‌اند که نشانه‌هایی از آزمایش سلاح‌های هم‌مدار را در خود دارد.
دکتر راد تورنتون از کینگز کالج لندن نیز هشدار می‌دهد که روسیه با موشک‌های زمین‌پایه و هوایی خود می‌تواند ماهواره‌ها را در مدار پایین زمین هدف قرار دهد. او می‌گوید: «از دیدگاه روسیه، ناتو ماهواره‌های بیشتری دارد و برای برابر کردن زمین بازی، روسیه روی سلاح‌های ضد‌ماهواره سرمایه‌گذاری کرده است.»
خطر جنگ هسته‌ای در فضا؛ آیا کابوس واقعی می‌شود؟
تورنتون با لحنی هشداردهنده می‌گوید روسیه در آخرین گزینه خود می‌تواند سلاح هسته‌ای به فضا بفرستد و پالس الکترومغناطیسی حاصل از انفجار، هر ماهواره‌ای را که مقاوم‌سازی نشده باشد، از کار بیندازد. اما دکتر بوئن با خونسردی می‌گوید: «آنچه ممکن است در فضا رخ دهد، موضوعی نیست که به تنهایی اتفاق بیفتد. در نهایت، یا هیچ اتفاقی نمی‌افتد یا ممکن است اتفاقی رخ دهد.»
به عبارت دیگر، جنگ فضایی بدون جنگ زمینی معنا ندارد؛ و این دقیقاً همان نکته‌ای است که آمریکا و رقبایش ترجیح می‌دهند آن را نادیده بگیرند.
پیام سیاسی پشت اعلام سلاح فضایی آمریکا چیست؟
کارشناسان اتفاق‌نظر دارند که این اعلام بیشتر یک پیام سیاسی است تا یک تحول نظامی. بوئن می‌گوید این اقدام پاسخی به نوسازی نظامی چین است؛ کشوری که در ۳۰ سال گذشته شمار زیادی ماهواره نظامی به فضا فرستاده و اهداف بیشتری را برای ارتش آمریکا فراهم کرده است. او می‌افزاید: «اکنون انگیزه بیشتری برای توسعه تسلیحات فضایی آمریکا وجود دارد، چون چین نیز مانند آمریکا وابستگی و آسیب‌پذیری زیادی در فضا پیدا کرده است.»
و اینجا پای یک طنز تلخ در میان است: اگر جنگی در فضا رخ دهد، روسیه «برنده بزرگ» خواهد بود، چون برخلاف چین و آمریکا، ماهواره‌های بسیار کمتری دارد. پس هرچه بیشتر به فضا مسلح شویم، بیشتر به سمت خودویرانگری پیش می‌رویم؛ و این همان تراژدی‌ای است که ما ایرانیان بارها در تاریخ‌مان دیده‌ایم: قدرت‌هایی که برای حفظ تاج‌وتخت، آسمان را هم به آتش می‌کشند.
سوالات متداول درباره سلاح فضایی آمریکا
آیا آمریکا واقعاً سلاح فضایی مستقر کرده است؟
بله، آمریکا اعلام کرده یک سلاح «مستقر در مدار» را در فضا قرار داده، اما جزئیات دقیقی درباره نوع و توانمندی‌های آن ارائه نکرده است. کارشناسان حدس می‌زنند که احتمالاً یک سامانه جنگ الکترونیک باشد.
چه کشورهایی سلاح فضایی دارند؟
آمریکا، روسیه، چین و هند انواع مختلفی از سلاح‌های ضد‌ماهواره یا تسلیحات ضدفضایی را توسعه داده‌اند. روسیه و چین نیز فناوری‌های زیادی با ظرفیت نظامی به فضا فرستاده‌اند.
آیا جنگ فضایی می‌تواند منجر به جنگ هسته‌ای شود؟
به گفته کارشناسان، احتمال وقوع درگیری هسته‌ای در فضا تنها در صورتی وجود دارد که همزمان جنگی هسته‌ای روی زمین رخ دهد. در غیر این صورت، جنگ فضایی به تنهایی معنا ندارد.