در تازه‌ترین نمایش کمدی سیاه سیاست جهانی، ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، با اعلام آتش‌بس انرژی دونالد ترامپ موافقت کرد و آن را «خبر خوبی برای همه» خواند. اما انگار پوتین این خبر خوب را نخوانده یا شاید هم خوانده و خندیده است؛ چون ساعاتی بعد، موشک‌های روسی یک نیروگاه برق و حرارت در خارکیف را به خاک و خون کشیدند. این یعنی آتش‌بسی که قرار بود نفس‌گیر باشد، عملاً به یک شوخی تلخ دیگر در کارنامه دیپلماسی آمریکا تبدیل شد.
زلنسکی در پیام شبانه‌اش اعلام کرد اوکراین آماده است دست از حمله به زیرساخت‌های انرژی روسیه بردارد و از مسکو هم همین انتظار را دارد. او گفت کی‌یف گام‌های کاهش تنش بسیاری پیشنهاد کرده، اما پاسخ پوتین به همه آن‌ها یک کلمه بوده: «نه». رئیس‌جمهور اوکراین با لحنی که بوی ناامیدی می‌داد، ابراز امیدواری کرد این بار پوتین چیزی جز «کشتار و فریب» نگوید. خوش‌بین باشید، آقای رئیس‌جمهور؛ تاریخ که نشان داده این قبیل امیدها در مسکو به باد می‌روند.
ترامپ و عادت همیشگی: اعلام آتش‌بس بدون تأیید طرفین
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز یکشنبه در شبکه اجتماعی خودش (تروت سوشال) نوشت آتش‌بس انرژی «از همین لحظه» برقرار است و هر دو طرف توافق کرده‌اند. اما مسکو هنوز حتی یک کلمه در این باره حرف نزده است. این دومین بار است که ترامپ چنین آتش‌بسی را اعلام می‌کند؛ بار اول اواسط شهریور بود که هیچ‌کدام از طرفین آن را تأیید نکردند. گویی ترامپ فکر می‌کند جنگ اوکراین یک قسمت از شوی تلویزیونی «شاگرد» است که با یک امضای نمایشی حل می‌شود.
این اعلام تازه پس از چند روز فشار بر کی‌یف برای توقف حمله به پالایشگاه‌های روسیه صورت گرفت. ترامپ روز شنبه به زلنسکی هشدار داد حملات به پالایشگاه‌ها را متوقف کند و حتی پیشنهاد داد اوکراینی‌ها در انتخاباتی تازه رهبر خود را عوض کنند. انگار ترامپ فراموش کرده که اوکراین یک کشور مستقل است، نه یک ایالت از امپراتوری تجاری او.
پاسخ زلنسکی: انتخابات؟ اول جنگ را تمام کنید
زلنسکی در پاسخ به این پیشنهاد عجیب گفت انتخاب رهبر «به خود اوکراینی‌ها» بستگی دارد، ولی نخست باید جنگ تمام شود. او خطاب به ترامپ گفت: «به پوتین بگویید دو ماه به ما وقت بدهد، ۶۰ روز آتش‌بس کامل، و ما انتخابات برگزار می‌کنیم.» اما قانون اوکراین برگزاری انتخابات را در دوره حکومت نظامی ممنوع می‌کند و از زمان تهاجم روسیه در اسفند ۱۴۰۰، این کشور بدون انتخابات اداره می‌شود. به عبارت دیگر، ترامپ از زلنسکی می‌خواهد کاری کند که قانوناً غیرممکن است؛ مگر اینکه او هم مثل برخی دیگر، قانون را برای رضایت کاخ سفید زیر پا بگذارد.
تهدیدهای آمریکا و باج‌خواهی روسیه
در پشت صحنه این نمایش، خبرهای نگران‌کننده‌ای هم شنیده می‌شود. یک منبع آگاه به رویترز گفت آمریکا تهدید کرده است اشتراک‌گذاری اطلاعات با اوکراین و خرید تسلیحات از سازوکار پرل را قطع کند. فایننشال تایمز هم همین تهدید را گزارش کرده بود. این یعنی آمریکا در حال تبدیل شدن به یک شریک غیرقابل اعتماد است؛ شریکی که به جای حمایت از دموکراسی، با ابزارهایش باج‌گیری می‌کند.
در سمت دیگر، مسکو برای پذیرش آتش‌بس بهایی تعیین کرده است. کریل دمیتریف، فرستاده روسیه، در دو سفر شهریور خود به آمریکا خواهان تخفیف تحریم‌ها شد و روسیه می‌کوشد آتش‌بس انرژی را به آتش‌بس دریای سیاه گره بزند. دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، هم ۱۶ مهر گفته بود روسیه در مذاکره بر سر آتش‌بس بخشی «فایده‌ای نمی‌بیند». پس چرا ترامپ با این همه خوش‌بینی آتش‌بس اعلام می‌کند؟ شاید او هم مثل برخی دیکتاتورهای آشنا، به «توافق‌های نمایشی» علاقه دارد؛ توافق‌هایی که فقط برای مصرف رسانه‌ای خوب هستند و در عمل هیچ‌اند.
قیمت انرژی، جنگ خاورمیانه و انتخابات میاندورهای
زلنسکی مسئولیت افزایش قیمت انرژی را نپذیرفت و جنگ خاورمیانه را عامل بزرگ‌تر دانست. قیمت گازوئیل پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی در اسفند بالا رفت و به موضوعی داغ پیش از انتخابات میاندورهای آبان تبدیل شد. این را هم اضافه کنید به این واقعیت که وزارت دفاع اوکراین اعلام کرد حمله‌های این کشور ۵۱ درصد ظرفیت پالایش نفت روسیه را از کار انداخته است؛ رقمی که تأیید مستقل ندارد، اما اگر درست باشد، یعنی اوکراین دارد ضربه‌های کاری به اقتصاد جنگی پوتین می‌زند.
در همین حال، بلومبرگ به نقل از یک مقام ارشد نظامی ناتو نوشت روسیه ماه گذشته بیش از ۵۰ هزار تلفات داشت و تا ۲۸ هزار نفر از نیروهایش کشته شدند. تلفات اوکراین در همین دوره حدود پنج هزار نفر بود. هزینه دفاعی روسیه امسال هم به ۱۷ هزار میلیارد روبل نزدیک می‌شود؛ حدود ۴۰ درصد بیش از برنامه اولیه دولت. این یعنی پوتین با وجود همه ادعاهایش، در حال سوختن سرمایه‌های انسانی و مالی کشورش است؛ اما انگار برای او، این هم فقط یک عدد دیگر در بازی شطرنج است.
حمله‌های روز یکشنبه روسیه شش کشته داشت. شش انسان، شش خانواده، شش داستان که در سایه «آتش‌بس» ترامپ به خاک سپرده شدند. در تاریخ پرآشوب این سرزمین‌ها، بارها دیده‌ایم که آتش‌بس‌ها فقط برای خرید زمان امضا می‌شوند، نه برای صلح. اما این بار، به نظر می‌رسد حتی زمان هم به نفع اوکراین نیست؛ مگر اینکه غرب بالاخره بیدار شود و بفهمد که با یک دیکتاتور خون‌آشام، نمی‌شود با زبان «معامله» حرف زد.