قمار با جان ایرانیان: آخوندهای جدید و پایان صبر راهبردی
از همان روزهای اول که آتشبس میان آمریکا و جمهوری اسلامی برقرار شد، تهران بیشتر وقت خود را صرف شکایت از نقض این آتشبس توسط اسرائیل و ایالات متحده کرده است. البته این شکایتها بیدلیل نیست. آمریکا در حالی که پای میز مذاکره نشسته بود، اهدافی را در ایران مورد حمله قرار داد. همزمان، اسرائیل نیز به گفته نخستوزیرش، نزدیک به سه هزار و ۵۰۰ حمله در لبنان و بیروت انجام داد و محدودیتهای آتشبس را به سادگی نادیده گرفت.
پاسخ جمهوری اسلامی اما به جای دیپلماسی، رویکردی تلافیجویانه بود. حملاتی علیه اهداف آمریکایی و کشورهای حاشیه خلیج فارس، همراه با هشداری مبهم درباره گسترش جنگ فراتر از خلیج فارس و تهدید مسیرهای کشتیرانی از اقیانوس هند تا دریای مدیترانه. این همان منطق آشناست: وقتی حکومتی در داخل چنگال بحران اقتصادی و نارضایتی مردمی است، بهترین راه فرار، بهانهتراشی در خارج از مرزهاست.
بامداد چهارشنبه، پس از سرنگونی یک هلیکوپتر ارتش آمریکا، تبادل آتش دوباره آغاز شد و شکنندگی اوضاع منطقه را به رخ کشید. با این حال، حملات این هفته جمهوری اسلامی به اسرائیل، گامی فراتر از این روند معمول بود. تهران پیام داد که اقدامهای نظامی اسرائیل علیه متحدان منطقهای ایران، یعنی همان شبهنظامیان نیابتی، مستقیما واکنش تهران را در پی خواهد داشت. هدف رسمی این اقدام، شکستن بنبست دیپلماتیک و حمایت از حزبالله اعلام شد، اما در واقعیت، این قربانی کردن منافع ملی برای نجات یک شاخه از شبهنظامیان است.
پایان یک ریا: از نقاب صبر تا قمار مستقیم
محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد حکومت، روز دوشنبه با لحنی از پیش تعیینشده اعلام کرد:
ما معادله آتشبسی را که روی کاغذ وجود داشت اما در عمل بارها نقض میشد، برهم زدیم. تا زمانی که اراده واقعی برای اعتمادسازی وجود نداشته باشد، پاسخ ایران همین خواهد بود.اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه نیز با همان ادبیات تکراری تاکید کرد که تهران تحت هیچ شرایطی این وضعیت را نخواهد پذیرفت. این جملات در واقع اعلام پایان دوران ریاکاری موسوم به «صبر راهبردی» است.
به گزارش سیانان، این رویکرد نشاندهنده تغییر گستردهای در رفتار تهران است. نسل جدیدی از رهبران آخوندی، به تدریج در حال کنار گذاشتن سیاست محتاطانه و واکنشی هستند که سالها راهبرد جمهوری اسلامی را شکل میداد. این ملالگونههای جدید تصور میکنند با پذیرش مخاطرات نظامی و اقتصادی میتوانند تحولات خاورمیانه را به سود خود شکل دهند، غافل از اینکه در تاریخ پر فراز و نشیب ایران، از روزگار ساسانیان تا امروز، تکبر و غرور بیحساب هیچگاه پایان خوشی نداشته است.
آرون دیوید میلر، مذاکرهکننده پیشین صلح خاورمیانه در دولت آمریکا، به سیانان گفت:
ایرانیها اکنون هم اسرائیل و هم آمریکا را در موقعیت دشواری قرار دادهاند. آنها آماده ریسک کردناند. تصور میکنند در حال پیروزیاند و معتقدند آتشبس دیگر به نفعشان نیست.
منطق قرون وسطایی: زور به جای دیپلماسی
دولت نخست دونالد ترامپ در سال ۲۰۲۰ با ترور قاسم سلیمانی یکی از تابوهای دیرینه را شکست. واکنش علی خامنهای، رهبر وقت، بازتابدهنده ترجیح او به پاسخ حسابشده به جای تشدید کنترلنشده تنشها بود. در آن زمان، جمهوری اسلامی از طریق هشدارهای قبلی به نیروهای آمریکایی فرصت داد تا به پناهگاه بروند و سپس یک پایگاه هوایی را هدف قرار داد. در ژوئن ۲۰۲۵ نیز، زمانی که آمریکا در حمله به ایران به اسرائیل پیوست، تهران واکنشی متناسب نشان داد و پیام داد که مدیریت تنش را ضروری میداند.
اما حملات این هفته به اسرائیل نشان میدهد که این محاسبات در حال تغییر است. یک منبع نظامی ناشناس در گفتگو با خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، با لحنی پرادعا گفت:
اگر اسرائیلیها و آمریکاییها تصور میکنند که از طریق تنش کنترلشده میتوانند جمهوری اسلامی و جبهه مقاومت را قابلپیشبینی کنند یا نوع واکنش ایران را محدود کنند، مرتکب حماقت بزرگی شدهاند.این الفاظ دقیقا همان لحنی است که پیش از هر فاجعهای در تاریخ شنیده میشود.
دنی سیترینوویچ، رئیس پیشین بخش ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل، به سیانان گفت که تهران در پی «معادلههای جدیدی» است که هدف آن جلوگیری از اقدام اسرائیل علیه شبکه نیروهای نیابتی ایران است. او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:
تحولات ۲۴ ساعت گذشته بار دیگر نشان داد که رهبری کنونی جمهوری اسلامی بیشازپیش به این باور رسیده است که هر آنچه از طریق دیپلماسی به دست نیاید، در نهایت میتوان با توسل به زور به آن دست یافت.این منطق صرفا منطق قرون وسطایی است که در آن دیپلماسی جای خود را به برهنه کردن شمشیر میدهد.
تست هوش از واشنگتن و تلآویو
به نظر میرسد جمهوری اسلامی همزمان در حال آزمودن اتحاد آمریکا و اسرائیل و بهرهبرداری از اختلافات احتمالی میان آن دو است. ترامپ در هفتههای اخیر چندین بار از مواضع بنیامین نتانیاهو فاصله گرفت و تاکید کرد که دستیابی به توافقی دیپلماتیک با تهران امکانپذیر است و اسرائیل جز پذیرش آن چارهای نخواهد داشت.
راهبرد جدید ایران، دستکم در کوتاهمدت، در حال نتیجه دادن به نظر میرسد. پس از حمله ایران به اسرائیل در روز دوشنبه، ترامپ به سرعت وارد عمل شد و ظرف چند ساعت دو بار با نتانیاهو گفتگو کرد تا او را از حمله تلافیجویانه منصرف کند. بقایی نیز با سوءاستفاده از این وضعیت گفت که واشنگتن مسئول اقدامهای اسرائیل است. همزمان، یک مقام نظامی اسرائیل تاکید کرد که نیروهای آمریکایی هیچ نقشی در حملات به ایران نداشتند، هرچند در رهگیری موشکها مشارکت کردند.
سیانان در پایان تاکید کرد که جمهوری اسلامی ممکن است موفق شده باشد واشنگتن را در موقعیت انتخاب میان حمایت از آزادی عمل نظامی اسرائیل و حفظ مسیر دیپلماتیک با تهران قرار دهد. آرون دیوید میلر نیز معتقد است فشار ترامپ بر نتانیاهو یک برگ برنده دیگر به داراییهای تهران اضافه کرده است که به ایجاد یک هنجار جدید منجر خواهد شد. این هنجار جدید، چیزی جز عادیسازی خشونت و به حاشیه راندن صدای مردم ایران نیست. وقتی آخوندها در خارج از مرزها دست به قمار میزنند، قیمت آن را ایرانیان در داخل پرداخت میکنند.