در حالی که واشنگتن با ضرب‌الاجل چهارشنبه وعده «بستن آسمان دنیا» به روی هواپیماهای ایرانی را داده بود، ردیاب‌های پرواز نشان می‌دهند که برخی از این پرندگان آهنین همچنان در آسمان‌های بانکوک، شانگهای و حتی کابل می‌چرخند. گویا قرار است «مقاومت» هوایی هم به فهرست افتخارات تازه جمهوری اسلامی اضافه شود، هرچند بلیت‌هایش را دیگر هیچ‌کس نمی‌فروشد.
کدام مقاصد هنوز میزبان هواپیماهای ایرانی هستند؟
بلومبرگ به نقل از سایت ردیابی «فلای‌رادار۲۴» گزارش داده که چند ساعت پس از آغاز تحریم‌های جدید آمریکا، پروازهایی از مبدأ ایران به سمت بانکوک و پوکت در تایلند، شانگهای چین و کابل افغانستان انجام شده است. اما این پایان ماجرا نیست؛ خبرگزاری فرانسه از قول یک کارگزار آژانس مسافرتی در تهران می‌نویسد که پرواز به استانبول نیز در برنامه است، هرچند «وضعیت ناپایدار است و ما فعلاً دیگر بلیت نمی‌فروشیم چون نگران لغو شدن پروازها هستیم.»
لغو گسترده پروازها به مقاصد منطقه‌ای
در مقابل، برخی خطوط هوایی ایرانی چاره‌ای جز عقب‌نشینی ندیده‌اند. به گفته همین کارگزار که نخواست نامش فاش شود، پروازها به بغداد، مسقط، قطر، گرجستان و جمهوری آذربایجان لغو شده است. سازمان هواپیمایی ایران هم رسماً اعلام کرد که پرواز به مسقط و بغداد از نیمه‌شب چهارشنبه متوقف می‌شود. مجید اخوان، سخنگوی این سازمان، با لحنی که بوی دیپلماسی می‌دهد، گفت مقام‌ها در حال رایزنی هستند تا به جای بغداد، هواپیماها به نجف بروند. گویا کربلا هنوز از تحریم‌ها بی‌خبر است.
تهدیدهای اسکات بسنت: دلار یا آسمان؟
اسکات بسنت، وزیر دارایی آمریکا، روز دوشنبه با لحنی که یادآور اولتیماتوم‌های دوران شاهنشاهی است، اعلام کرد از چهارشنبه ۲۳ سپتامبر (۱ مهر) آسمان دنیا به روی تمام شرکت‌های هواپیمایی ایران بسته می‌شود. او هشدار داد که هر همکاری با این شرکت‌ها، از سوخت‌رسانی تا فروش بلیت، به معنای خروج از سیستم دلار خواهد بود. به عبارت دیگر، یا با ما هستید یا با دلار وداع کنید.
آمریکا ۲۷ شرکت هوایی ایران را در فهرست تحریم‌های خود قرار داده است. اما صنعت هوانوردی ایران سال‌هاست که زیر سایه تحریم‌ها نفس می‌کشد و مشخص نیست این دور جدید چه تأثیری خواهد داشت. چین، به عنوان یکی از مقاصد باقی‌مانده، روز سه‌شنبه تحریم‌ها را «غیرقانونی» خواند و اعلام کرد با آن مخالف است. اما برخی کشورها، از جمله ترکیه و جمهوری آذربایجان، درهای آسمان خود را به روی ایرانی‌ها بسته‌اند.
ماهان و وارش؛ ققنوس‌های مقاومت در آتش تحریم
در میان این هرج‌ومرج، خبرگزاری فرانسه به نقل از وب‌سایت فرودگاه امام خمینی گزارش داده که پروازهای ماهان از کابل به تهران همچنان برقرار است و خطوط هوایی کوچکی مانند وارش هم به ترکیه و ارمنستان پرواز می‌کنند. پروازهایی به نجف و دوبی نیز در جدول پروازها دیده می‌شود. گویا این شرکت‌ها تصمیم گرفته‌اند که «مقاومت» را نه در شعار، بلکه در آسمان‌ها به نمایش بگذارند.
آیا تحریم‌های جدید سرنوشت هوانوردی ایران را تغییر می‌دهد؟
پاسخ به این سؤال هنوز روشن نیست. آنچه مشخص است، این است که ایران سال‌هاست در محاصره هوایی زندگی می‌کند و مردمش به سختی می‌توانند به خارج سفر کنند. تحریم‌های جدید شاید آسمان را بر روی برخی مقاصد ببندد، اما نخواهد توانست اراده مردمی را که سال‌هاست در این سرزمین با تحریم‌ها و سوءمدیریت دست‌وپنجه نرم می‌کنند، در هم بشکند.
در پایان، باید پرسید که آیا این «مقاومت» هوایی، نمایشی برای فریب افکار عمومی است یا واقعاً راهی برای دور زدن تحریم‌ها پیدا شده است؟ پاسخ را باید در روزهای آینده و از زبان مسافران گرفتار در فرودگاه‌ها جستجو کرد؛ همان‌هایی که هنوز نمی‌دانند بلیتشان لغو خواهد شد یا نه.