در ششم مهرماه، پیامی منسوب به مجتبی خامنه‌ای منتشر شد که در آن ایران را بر اساس «محاسبات الهی» «قدرت اول جهان» خواند، و بلافاصله دستگاه تبلیغاتی جمهوری اسلامی به راه افتاد تا توضیح دهد این محاسبات دقیقا چه واحد اندازه‌گیری دارد: نه دلار، نه یورو، ظاهرا چیزی شبیه لُمعه‌های آسمانی.
به گزارش بی‌بی‌سی، خبرگزاری حوزه بلافاصله نشستی با عنوان «ایران، قدرت اول جهان بر اساس محاسبات الهی» برگزار کرد و سه روحانی قمی به تبیین این مدعا پرداختند؛ سعید جلیلی هم آن را در چارچوب «منطق قرآنی» تأیید کرد. مشکل فقط این است که هیچ‌کس نگفته این «قدرت اول» را کجا باید جست‌وجو کرد: شاید در صف نان، شاید در قیمت دلار، شاید هم فقط در ذهن آقایان.
ریشه‌های الهیاتی یک ادعا
«محاسبات» واژه‌ای است که در واژه‌نامه سیاسی علی خامنه‌ای جای دائمی دارد. او در تیرماه ۱۴۰۱ گفت دشمن «نتوانستند بفهمند که در عالم بشر، غیر از محاسبات و مناسبات سیاسی، یک محاسبات و مناسبات دیگری هم وجود دارد»، و در اسفند ۱۳۹۷ در مراسم اعطای نشان ذوالفقار به قاسم سلیمانی گفت دست‌آوردهای ایران «بر حسب محاسبات معنوی و الهی قابل ذکر نیست».
در جنگ دوازده‌روزه نیز علی خامنه‌ای بارها از همین ادبیات استفاده کرد و مدعی شد «اسرائیل را له کردیم و آمریکا را سیلی سختی زدیم»، جمله‌ای که مقام‌های اسرائیلی و آمریکایی خوش‌شان نیامد اما دست‌کم قابل راستی‌آزمایی بود؛ برخلاف «محاسبات الهی» که نه معیار دارد، نه مرجع رسیدگی، نه امکان تجدیدنظر.
مرضیه حاجی‌هاشمی، جامعه‌شناس و پژوهشگر، در یادداشتی در کانال تلگرامی‌اش نوشت مشروعیت سیاسی در این نظام نه بر پایه اراده شهروندان بلکه بر مبنای فقه تعریف می‌شود، و این پرسش را مطرح کرد: «اگر حاکم الهی تصمیمات خود را بر اساس محاسبات الهی ارزیابی کند، چه نهاد دینی صلاحیت دارد مستقل از قدرت سیاسی بررسی کند که این محاسبات واقعا با معیارهای الهی مطابقت دارند؟» به بیان ساده، قاضی و متهم و وکیل، هر سه یک نفرند و آن یک نفر هم خودش است.
پدر قله، پسر آسمان
طنز ماجرا وقتی کامل می‌شود که «سند چشم‌انداز ۱۴۰۴» را به یاد آوریم؛ سندی که علی خامنه‌ای در ۱۳۸۲ ابلاغ کرد و وعده می‌داد ایران تا ۱۴۰۴ «کشوری توسعه‌یافته با جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقه آسیای جنوب غربی» شود. آن هدف دست‌نیافتنی، دست‌کم شاخص داشت: رشد اقتصادی، درآمد، رفاه. ادعای امروز حتی این شاخص‌ها را هم ندارد.
مهدی نصیری، مدیرمسئول پیشین کیهان که حالا از منتقدان جمهوری اسلامی است، در کانال تلگرامی‌اش نوشت: «پدر وعده قدرت اول منطقه را داد؛ پسر سند قدرت اول جهان را از آسمان آورد.» وقتی حتی کیهان سابق می‌خندد، وضعیت روشن است.
مهدی فضائلی، عضو دفتر حفظ آثار رهبر جمهوری اسلامی، در مراسم جانفدایان دانشگاهی البرز گفت تحلیلگران ایران را «قدرت چهارم جهان» پس از آمریکا، چین و روسیه می‌دانند. یعنی همان تحلیلگرانی که پول ملی را با پانصد هزار تومان به ازای هر دلار محاسبه می‌کنند، ظاهرا هنوز «محاسبات دنیایی»شان مقدم است.
خطر واقعی: سیاست خارجی با معیار قیامت
مسئله فقط شوخی شبکه‌های اجتماعی نیست. وقتی رهبری تصمیم‌های سیاسی را نه در برابر مردم بلکه در برابر خدا پاسخگو بداند، ارزیابی تهدید و فرصت هم از منطق متعارف خارج می‌شود. در خاطرات اکبر هاشمی رفسنجانی آمده است که علی خامنه‌ای در پاسخ به پیشنهاد حل مسئله ایران و آمریکا گفت: «مسئله ما و خداست. بالاخره در روز قیامت از من و شما می‌پرسند چرا این همه ضرر و مشکلات برای نظام ایجاد شد.» و هاشمی می‌نویسد خامنه‌ای پذیرفت: «جواب خدا با من باشد.»
این یعنی یک بسته مذاکره که امضایش در روز قیامت خورده باشد. حمزه صفوی، تحلیلگر سیاسی و فرزند یحیی رحیم‌صفوی، در گفت‌وگو با وبسایت انتخاب آرمانگرایی برخی صاحبان نفوذ را «ساده‌لوحانه» و «دن‌کیشوت‌وار» خوانده است: «در نگاه دن‌کیشوت‌وار، آرمان‌ها بدون توجه کافی به واقعیات شکل می‌گیرند.»
در همین حال حمیدرضا مقدم‌فر، مشاور فرهنگی فرمانده کل سپاه، مدعی است آمریکا در تقابل با جمهوری اسلامی «مهم‌ترین مزیت‌ها، اعتبارها و گلوگاه‌های قدرت خود را از دست داد». کاش می‌فرمودند کدام گلوگاه، در کدام محاسبه، با کدام واحد.
حسین مرعشی، دبیرکل حزب سازندگی، در گفت‌وگویی که روزنامه سازندگی در چهارم مهر بازنشر کرد گفت: «دچار آرمانگرایی غیرواقع‌بینانه از قدرت خودمان شده‌ایم» و افزود: «دین در خدمت منافع ملی بوده، نه منافع ملی در خدمت دین.» جمله‌ای که از دهان یک مدیر حزبی نزدیک به نظام، اعتراف تاریخی به همان چیزی است که منتقدان چهل سال می‌گویند.
میراث علی خامنه‌ای به پسر، چیزی جز ادبیات «دامنه» و «شیب» و «قله» نبود؛ قله‌ای که هرچه نزدیک‌تر می‌شد، سفره مردم خالی‌تر. حالا نسل بعد همان داستان را با ابعاد جهانی ادامه می‌دهد. قدرت اول جهان، با سند چشم‌اندازی که حتی قدرت اول منطقه‌اش هم محقق نشد. محاسبات الهی، به قول عامیانه، تنها محاسباتی است که هیچ بدهی‌ای در آن ثبت نمی‌شود؛ همه قروض به حساب قیامت می‌رود.
پرسش‌های پرتکرار
«محاسبات الهی» یعنی چه؟
اصطلاحی در ادبیات رهبران جمهوری اسلامی که به جای معیارهای متعارف قدرت، به «سنتهای الهی» و «نصرت حق» اشاره دارد؛ بدون آنکه معیار سنجش روشنی ارائه شود.
مجتبی خامنه‌ای دقیقا چه گفت؟
در پیام ششم مهرماه گفت اگرچه برخی ایران را «ابرقدرت چهارم دنیا» می‌دانند، بر اساس «محاسبات الهی» جمهوری اسلامی قدرت اول جهان است.
سند چشم‌انداز ۱۴۰۴ چه بود و به چه نتیجه‌ای رسید؟
سندی بیست‌ساله که علی خامنه‌ای در ۱۳۸۲ ابلاغ کرد و هدف آن جایگاه نخست اقتصادی، علمی و فناوری ایران در آسیای جنوب‌غربی تا سال ۱۴۰۴ بود؛ هدفی که محقق نشد.