ژنو، ۳۰ شهریور. شصت‌وسومین نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل به صحنه‌ای بدل شد که در آن، نمایندگان کشورهای مختلف یک‌صدا فریاد «جنایت علیه بشریت» را علیه جمهوری اسلامی سر دادند. گزارش تازه هیئت حقیقت‌یاب بین‌المللی، آن‌قدر مستند و تکان‌دهنده بود که حتی دیپلمات‌های عادت‌کرده به زبان دیپلماسی، این بار واژه‌ها را تیزتر از همیشه انتخاب کردند.
در این گفت‌وگوی تعاملی که دوشنبه ۳۰ شهریور در ژنو برگزار شد، نماینده آلمان یافته‌های هیئت درباره سرکوب خشونت‌آمیز اعتراضات را «هولناک» خواند و خواستار پاسخگویی عاملان شد. او همچنین نسبت به «سرکوب فرامرزی» جمهوری اسلامی علیه روزنامه‌نگاران و فعالان حقوق بشر در خارج از ایران ابراز نگرانی کرد.
کودکانی که قربانی شدند؛ سندی که نمی‌توان نادیده گرفت
نماینده اوکراین با اشاره به مستندات هیئت، از کشته شدن معترضان از جمله کودکان، شکنجه، بازداشت‌های خودسرانه گسترده و اعدام‌های پس از محاکمه‌های ناعادلانه سخن گفت و تأکید کرد که بسیاری از این موارد در حد «جنایت علیه بشریت» هستند.
بریتانیا نیز این سرکوب را «مرگبارترین سرکوب در تاریخ جمهوری اسلامی» توصیف کرد و استفاده از نیروی مرگبار علیه افرادی که تهدید قریب‌الوقوعی ایجاد نمی‌کردند، به ویژه کودکان، را به شدت نگران‌کننده خواند. نماینده این کشور به اعدام‌ها، قطع سراسری اینترنت و شکنجه نیز اشاره کرد.
فرانسه، بلژیک، اسپانیا و سوئیس؛ صدای مشترک اعتراض
فرانسه استفاده از نیروی مرگبار علیه معترضان مسالمت‌آمیز، شکنجه و اعترافات اجباری را محکوم کرد و خواستار پایان دادن به مجازات اعدام در ایران شد. بلژیک نیز «استفاده غیرقانونی و عامدانه» از نیروی مرگبار را محکوم کرد و گفت بسیاری از موارد فاحش نقض حقوق بشر ممکن است مصداق جنایت علیه بشریت باشند.
نماینده اسپانیا از جمهوری اسلامی خواست «به صدای مردم خود گوش دهد» و به ناپدیدسازی قهری، بازداشت‌های خودسرانه و اعدام‌ها پایان دهد. سوئیس نیز ضمن اشاره به احتمال وقوع جنایت علیه بشریت، بخش دیگری از گزارش را برجسته کرد و گفت اقدامات طرف‌های دیگر در درگیری‌های نظامی نیز ممکن است «جنایت جنگی» محسوب شوند.
ماجرای میناب و لامرد؛ جنایت جنگی از سوی آمریکا؟
گزارش هیئت حقیقت‌یاب به عملکرد نیروهای آمریکایی در عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی نیز پرداخته است. این هیئت اعلام کرده «دلایل معقولی» وجود دارد که حملات آمریکا به یک مدرسه در میناب و یک مجموعه ورزشی در لامرد ممکن است مصداق جنایت جنگی باشد. در حمله به مدرسه شجره طیبه در میناب، ۱۵۶ غیرنظامی از جمله ۱۲۰ کودک کشته شدند. ایالات متحده این ارزیابی را رد کرده است.
روسیه، ترکیه و عراق؛ روایت‌های متفاوت از یک جنگ
نماینده روسیه عملیات نظامی ۹ اسفند آمریکا و اسرائیل علیه ایران را «نقض منشور سازمان ملل» خواند و گفت این اقدامات وضعیت منطقه را تشدید کرده است. ترکیه بر راه‌حل دیپلماتیک تأکید کرد و خواستار بازگشت همه طرف‌ها به میز مذاکره شد. عراق نیز از پیامدهای امنیتی، اقتصادی و انسانی جنگ برای خود گفت و به اختلال در زنجیره تأمین و کشتیرانی اشاره کرد.
هیئت حقیقت‌یاب؛ از اعتراضات ۱۴۰۱ تا امروز
هیئت مستقل بین‌المللی حقیقت‌یاب درباره ایران در پی اعتراضات سراسری سال ۱۴۰۱ تشکیل شد. شورای حقوق بشر در دی ۱۴۰۴ مأموریت این هیئت را برای دو سال دیگر تمدید کرد و از آن خواست درباره موارد ادعایی نقض جدی حقوق بشر از هفتم دی ۱۴۰۴ تحقیق کند. جمهوری اسلامی همواره این مأموریت‌ها را «سیاسی» خوانده و رد کرده است.
سؤالات متداول درباره گزارش هیئت حقیقت‌یاب ایران
گزارش هیئت حقیقت‌یاب درباره ایران چه می‌گوید؟
این گزارش مستنداتی درباره سرکوب اعتراضات، کشته شدن معترضان از جمله کودکان، شکنجه، بازداشت‌های خودسرانه و اعدام‌ها ارائه کرده و بسیاری از این موارد را در حد «جنایت علیه بشریت» ارزیابی کرده است.
آیا آمریکا نیز در این گزارش متهم شده است؟
بله، هیئت اعلام کرده «دلایل معقولی» وجود دارد که حملات آمریکا به یک مدرسه در میناب و یک مجموعه ورزشی در لامرد ممکن است مصداق جنایت جنگی باشد. آمریکا این ارزیابی را رد کرده است.
واکنش جمهوری اسلامی به این گزارش چه بوده است؟
جمهوری اسلامی همواره مأموریت‌های هیئت‌های حقیقت‌یاب و سازوکارهای کشورمحور شورای حقوق بشر را «سیاسی» خوانده و رد کرده است.