در تازه‌ترین نمایش تاسف‌بار از «عدالت» به سبک آمریکایی، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، روز جمعه ۱۷ مهر از اعمال تحریم‌های گسترده علیه دیوان کیفری بین‌المللی خبر داد. این اقدام که با استقبال بی‌حدوحصر بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، مواجه شد، عملاً به معنای پایان هرگونه امید برای محاکمه جنایتکاران جنگی در سطح بین‌المللی است.
روبیو با لحنی که یادآور دوران جنگ سرد است، اعلام کرد: «پرزیدنت ترامپ هرگز اجازه نخواهد داد دیوان کیفری بین‌المللی آمریکایی‌ها را تحت پیگرد قرار دهد. به همین دلیل، امروز ایالات متحده دیوان کیفری بین‌المللی را تحریم می‌کند.» این تحریم‌ها که شامل مسدود کردن دارایی‌های دیوان و ممنوعیت هرگونه معامله با آن است، در واقع تلاشی آشکار برای خفه کردن صدای عدالت در گهواره است.
نتانیاهو: دیوان کیفری بین‌المللی یک نهاد سیاسی است
بنیامین نتانیاهو، که خود تحت تعقیب این دیوان به اتهام جنایات جنگی در غزه است، در واکنشی که بوی خوشحالی و رضایت می‌داد، گفت: «دیوان کیفری بین‌المللی یک دادگاه نیست، بلکه نهادی سیاسی است که تهدیدی مرگبار برای دموکراسی‌های قانونمدار در سراسر جهان و همچنین برای اصل حاکمیت ملی به شمار می‌رود.» این اظهارات در حالی بیان می‌شود که نتانیاهو به دلیل جنایاتش در غزه، از جمله کشتار ده‌ها هزار غیرنظامی، تحت تعقیب بین‌المللی قرار دارد.
نتانیاهو در ادامه با لحنی که گویی از یک پیروزی بزرگ سخن می‌گوید، از ترامپ و روبیو قدردانی کرد و گفت: «از رهبری شما سپاسگزارم.» این صحنه، یادآور ضرب‌المثل معروف فارسی است که می‌گوید «دزد و دزدگیر، هر دو یک‌اند.»
تحریم‌های جدید؛ این بار خود نهاد دیوان هدف است
برخلاف تحریم‌های قبلی که فقط قضات و دادستان‌های دیوان را هدف قرار می‌داد، این بار خود نهاد دیوان کیفری بین‌المللی مورد هجوم قرار گرفته است. این تحریم‌ها دارایی‌های دیوان در حوزه قضایی آمریکا را مسدود می‌کند و شرکت‌ها و شهروندان آمریکایی را از هرگونه معامله با این نهاد منع می‌کند. دولت آمریکا حتی یک مهلت شش‌ماهه برای قطع روابط تجاری با دیوان تعیین کرده است.
این محدودیت‌ها می‌تواند فعالیت شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات بانکی، بیمه‌ای و نرم‌افزاری به دیوان را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. با این حال، وزارت خزانه‌داری آمریکا برای برخی فعالیت‌های «ضروری» دیوان، معافیت‌هایی در نظر گرفته است؛ گویی که می‌خواهند با یک دست بزنند و با دست دیگر نوازش کنند.
دیوان کیفری بین‌المللی؛ از آرمان عدالت تا قربانی سیاست
دیوان کیفری بین‌المللی که در سال ۱۳۸۱ تأسیس شد، وظیفه رسیدگی به اتهامات نسل‌کشی، جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت را بر عهده دارد. اما این نهاد که قرار بود نماد عدالت جهانی باشد، اکنون به میدان جنگ قدرت‌ها تبدیل شده است. آمریکا و اسرائیل که عضو این دیوان نیستند، از ابتدا با آن مخالف بودند و حالا با این تحریم‌ها، عملاً تلاش می‌کنند آن را از پای درآورند.
اختلافات آمریکا با دیوان کیفری بین‌المللی در سال‌های اخیر به‌ویژه بر سر تحقیقات درباره جنایات نیروهای آمریکایی در افغانستان و صدور حکم بازداشت برای مقامات اسرائیلی شدت گرفته است. در آبان ۱۴۰۳، دیوان حکم بازداشت بنیامین نتانیاهو و یوآو گالانت، وزیر دفاع پیشین اسرائیل، را به اتهام جنایات جنگی در غزه صادر کرد. حالا آمریکا با این تحریم‌ها، عملاً به دنبال انتقام از دیوان برای این حکم است.
آیا عدالت در جهان مرده است؟
این اقدام آمریکا، که با استقبال گرم نتانیاهو مواجه شد، سؤالی اساسی را مطرح می‌کند: آیا عدالت در جهان مرده است؟ در حالی که دیکتاتورها و جنایتکاران جنگی در سراسر جهان نفس راحتی می‌کشند، قربانیان جنایات جنگی، از جمله مردم مظلوم غزه، تنها مانده‌اند. این تحریم‌ها نه‌تنها به معنای پایان کار دیوان کیفری بین‌المللی است، بلکه پیام روشنی به همه جنایتکاران می‌دهد: «هر کاری دوست دارید بکنید، کسی جلوی شما را نخواهد گرفت.»
مارکو روبیو در پایان با لحنی تهدیدآمیز گفت: «یا دیوان کیفری بین‌المللی به تهدیدهایش پایان می‌دهد یا ما به دیوان کیفری بین‌المللی پایان می‌دهیم.» این جمله، که بوی دیکتاتوری می‌دهد، به خوبی نشان می‌دهد که در دنیای امروز، قدرت بر عدالت غلبه کرده است. و ما در ایران، که خود قربانی سال‌ها بی‌عدالتی و استبداد هستیم، این صحنه را با تلخی تماشا می‌کنیم و به یاد می‌آوریم که چگونه «عدالت» در دنیای مدرن به بازیچه دست قدرت‌ها تبدیل شده است.