سلمان رشدی: از پسر بازرگان بمبئی تا شوالیه شیطان
چه کسی فکرش را میکرد که پسر بازرگان هندی در بمبئی، روزی به بدنامترین نویسنده قرن بیستم تبدیل شود؟ سلمان رشدی، این مسلمان زاده انگلیسی، با انتشار «آیات شیطانی» نه تنها خشم یک میلیارد مسلمان را برانگیخت، بلکه تاریخ ادبیات جهان را برای همیشه تغییر داد.
شرارتهای نوجوانی و گریز به لندن
رشدی که در خانوادهای مسلمان به دنیا آمد، از همان نوجوانی نشانههای شرارت را از خود بروز میداد. پدرش به دلیل اعمال پسرش نزدیک به سیزده بار به اداره پلیس احضار شد. او در محیطی سرشار از اندیشههای عرفانی هندوئیسم رشد کرد، اندیشههایی که بعدها رد پای آنها در آثارش دیده میشد.
مانند بسیاری از جوانان هندی، رشدی برای تحصیل راهی انگلستان شد. در لندن، در پانسیونی متعلق به مادام روزا اقامت کرد و با پسری مصری به نام عمر آشنا شد. علاقه عمیق آنها به یکدیگر تا حدی بود که تصمیم به ازدواج گرفتند، اما هیچ دینی این کار را قبول نمیکرد.
وقتی مادام روزا موضوع را به پدر عمر، ژنرال مصری، اطلاع داد، او عمر را به مصر برد. عمر در نهایت خودسوزی کرد. این واقعه، نقطه عطفی در زندگی رشدی بود. او تصمیم گرفت به همه ادیان و مذاهب دهن کجی کند.
از چپگرایی تا نویسندگی
در سال ۱۹۶۸، رشدی که دانشجوی کمبریج بود، به جنبش چپ پیوست و در تظاهرات علیه جنگ ویتنام شرکت کرد. عشق به تئاتر و هنرپیشگی در او زنده شد، اما در نهایت در یک آژانس تبلیغاتی کار کرد و نگارش اولین رمانش را آغاز نمود.
اولین آثارش موفقیت چندانی نداشت، اما در ۱۹۸۱ رمان «بچههای نیمه شب» را منتشر کرد. این رمان که داستان استقلال هند بود، جنجال فراوانی در هندوستان ایجاد کرد چرا که در آن خانم گاندی را بیوه لقب داده بود.
رمان «شرم» در ۱۹۸۳ نیز با انتقاد از شخصیتهای سیاسی پاکستان، در آن کشور ممنوع شد. به نظر میرسید رشدی قصد داشت با توهین به هرکسی خود را به شهرت برساند.
آیات شیطانی: ۵۸۰ هزار پوند برای توهین به یک میلیارد انسان
در سن ۴۱ سالگی، رشدی رمان «آیات شیطانی» را نوشت. این کتاب ۵۴۷ صفحهای در ۲۶ سپتامبر ۱۹۸۸ توسط انتشارات وایکینگ منتشر شد. رشدی این کتاب را به سفارش گیلون ریتکن، رئیس یهودی انتشارات وایکینگ، با دستمزد بیسابقه ۵۸۰ هزار پوند نوشت.
حمایت گسترده رسانهای از این کتاب و انتشار آن با تیراژ وسیع، از همان ابتدا حمایت محافل پشت پرده را نشان داد. کتابی که با الهام از روایتی مجعول، شدیدترین توهینها را به رسول اکرم (ص) وارد میکرد.
حکم امام: تبدیل زندگی به جهنم
در ۱۴ فوریه ۱۹۸۹، امام خمینی حکم تاریخی خود را صادر کرد. این حکم، زندگی رشدی را به جهنمی تمام عیار تبدیل نمود. او مجبور شد بارها محل زندگی خود را تغییر دهد و تحت حفاظت پلیس انگلیس قرار بگیرد.
هزینههای محافظت از او سالانه بین یک تا ۱۰ میلیون پوند تخمین زده میشد. حتی شاهزاده چارلز او را «سرباری پرخرج برای مالیات دهندگان انگلیسی» نامید. شرکتهای هواپیمایی بریتیش ایرویز و ایرکانادا حضور او در پروازهایشان را ممنوع اعلام کردند.
در یکی از کتابهای خود، رشدی به فلاکت و ذلت پس از انتشار کتابش اشاره میکند. او تنها طی ۲۰ روز، ۱۳ بار محل خواب خود را تغییر داد. همسرش از او جدا شد و مطبوعات او را «فردی بزدل» نامیدند.
گریز به آمریکا و شوالیه شیطان
رشدی برای رهایی از وضعیت موجود به آمریکا گریخت، اما در آنجا نیز مجبور به استفاده از حفاظت پلیس شد. او در آمریکا سه کتاب دیگر منتشر کرد و در ۲۰۰۷ از سوی ملکه الیزابت دوم لقب شوالیه دریافت نمود.
این لقب، واکنشهای شدیدی در کشورهای مسلمان به دنبال داشت. غلامعلی حداد عادل، رئیس وقت مجلس ایران، اعلام کرد که این اقدام بیجواب نخواهد ماند.
پایان مظلومیت اسلام
فتوای امام خمینی در واقع هزینه اهانت به ادیان را برای نویسندگان و روزنامهنگاران بالا برد. این حکم سبب شد تا مظلومیت مقدسات اسلام در عرصه بینالملل به پایان برسد.
امروز، بیش از سه دهه پس از صدور این حکم، رشدی هنوز زندگی محدودی دارد و نمیتواند آزادانه در خیابان قدم بزند. او که برای کسب شهرت به شنیعترین روش متوسل شد، حالا طعم تلخ انتخاب خود را میچشد.