پایان اتحاد ملونی و ترامپ: از التماس تا تحقیر دیپلماتیک
رابطه سیاسی میان جورجا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، پس از ماهها اختلاف علنی و تحقیرهای متقابل، به نقطهای بازگشتناپذیر رسیده است. این اتحاد که زمانی نماد قدرت راست افراطی در اروپا بود، اکنون در میان جنجال بر سر پایگاههای نظامی و موضعگیری درباره جنگ با ایران فروپاشیده است.
میمهای جدایی و افتادن از لطف پادشاه
در شبکههای اجتماعی ایتالیا، این روزها میمهای ساخته شده با هوش مصنوعی دستبهدست میشود. در این تصاویر جعلی، جورجا ملونی را در حال تغییر مدل مو، رزرو سفر مجردیها و ساخت پروفایل در اپلیکیشنهای دوستیابی میبینیم. شبیه کسانی که از دربار شاهان ستمگر یا آخوندهای قدرتطلب به زیر کشیده شدهاند و حالا باید هویت خود را بیبرایِ حاکم بازسازی کنند. این شوخیهای مجازی، بازتابی تلخ از شکاف میان دو رهبر راستگراست که زمانی در کانون توجه سیاست اروپا بودند.
چندان زمانی نگذشته بود که به ملونی لقب «نجواکننده ترامپ» داده بودند. او تنها رهبر اروپایی بود که در مراسم تحلیف ترامپ در ژانویه ۲۰۲۵، در ردیف اول نشسته بود. برای سیاستمداری که ریشه در سنت پسافاشیستی ایتالیا داشت و سالها تلاش کرد خود را چهرهای میانهرو نشان دهد، نزدیکی به ترامپ تنها یک رابطه دیپلماتیک نبود. این نزدیکی، نشانۀ تثبیت جایگاه او در بزرگترین صحنه سیاسی بود. اما غیرقابل پیشبینی بودن ترامپ، این رابطه را به یک کابوس تبدیل کرد.
چرا ترامپ به ملونی حمله کرد؟
اولین شکاف جدی در اواخر ماه مارس پدیدار شد. وزارت دفاع ایتالیا اجازه نداد هواپیماهای نظامی آمریکا که عازم خاورمیانه بودند، بدون تایید پارلمان از پایگاه هوایی ناتو در سیگونلا استفاده کنند. این تصمیم، ریشه در قانون اساسی ایتالیا و مخالفت گسترده افکار عمومی با جنگ داشت.
چند هفته بعد، اختلافها عمیقتر شد. دونالد ترامپ در آوریل، به دلیل انتقادهای پاپ لئون چهاردهم از جنگ، در شبکه اجتماعی تروث سوشال به او حمله کرد و او را «در برابر جرم و جنایت ضعیف» خواند. ملونی که رهبری کشوری عمیقا کاتولیک را بر عهده دارد، این حمله را «غیرقابل قبول» توصیف کرد. این موضعگیری به مذاق آقای ترامپ خوش نیامد. او به روزنامه ایتالیایی کوریره دلا سرا گفت که از ملونی شوکه شده و فکر میکرده شجاعت دارد، اما اشتباه کرده است. ترامپ با صراحت افزود که او دیگر قابل قبول نیست و ایتالیا هم دیگر همان کشور سابق نیست.
التماس برای عکس یا ایستادگی ملی؟
تا ماه ژوئن به نظر میرسید اوضاع رو به بهبود است. در نشست گروه هفت در فرانسه، تصاویری از ملونی و ترامپ منتشر شد که روی یک مبل مشغول گفتوگو بودند. مقامهای ایتالیایی از «بحثی روشنگر» سخن گفتند و ملونی هم اعلام کرد هیچ اصطکاکی وجود ندارد. اما خبرنگاران هنوز فرصت نکرده بودند گزارشهای خود را ارسال کنند که همهچیز دوباره فرو ریخت.
چند روز بعد، ترامپ در گفتوگویی تلفنی با یک شبکه ایتالیایی مدعی شد ملونی برای گرفتن عکس مشترک در حاشیه نشست گروه هفت «التماس کرده است». در دوبله ایتالیایی این مصاحبه، ترامپ میگفت که اگر دلم به حالش نسوخته بود، این عکس را نمیگرفتم.
ملونی خیلی زود واکنش نشان داد و در ویدیویی به زبان ایتالیایی، روایت ترامپ را «کاملا ساختگی» خواند. او گفت که جای تاسف دارد که ترامپ همین قاطعیت را در برابر دشمنان غرب نشان نمیدهد. سپس جملهای تاریخی به زبان آورد: «نه من و نه ایتالیا هرگز التماس نمیکنیم.»
این جمله، یادآور آن است که چگونه حاکمان استبدادی در ایران، برای یک دست دادن با مقامات غربی جان میدهند و در عین حال بر منبر مرگ بر آمریکا سر میدهند. ملونی دست کم بر غرور ملی خود ایستاده است، چیزی که در فرهنگ سیاسی جمهوری اسلامی، معنایی ندارد.
در پی این تنش، آنتونیو تایانی، وزیر خارجه ایتالیا، سفر برنامهریزیشده خود به واشنگتن را لغو کرد. سرجو ماتارلا، رئیسجمهور ایتالیا، با ملونی تماس گرفت و با او ابراز همبستگی کرد. تمامی طیفهای سیاسی ایتالیا، سخنان ترامپ را اهانتی به حیثیت کشور دانستند. اما ترامپ بر موضع خود پافشاری کرد و مدعی شد که ملونی «بارها و بارها» درخواست عکس کرده بود. او همچنین ملونی را متهم کرد که اکنون و پس از «شکست نظامی ایران از آمریکا»، تلاش میکند دوباره روابط دوستانه برقرار کند.
پایگاههای نظامی و بازی دوگانه با سرنوشت ایران
در حالی که به نظر میرسید این اختلاف رو به فروکش کردن است، مناقشهای تازه بر سر پایگاههای نظامی درگرفت. مارک روته، دبیرکل ناتو، در گفتگو با شبکه فاکس نیوز اعلام کرد حدود ۵۰۰ هواپیمای آمریکایی از پایگاههای آمریکا در ایتالیا برای پشتیبانی از عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران، موسوم به «عملیات خشم حماسی»، به پرواز درآمدهاند.
رم از این اظهارات استقبال نکرد. وزارت دفاع ایتالیا سخنان روته را «نادرست» و «کاملا گمراهکننده» توصیف کرد و گفت که دولت ایتالیا تنها مجوز پروازهای فنی و لجستیکی را صادر کرده و هرگز اجازه انجام عملیات رزمی داده نشده است. سخنگوی ناتو بعدا توضیح داد که منظور روته صرفا اشاره به پایبندی کشورهای متحد به توافقهای دوجانبه بوده است.
با این حال، این اظهارات در ایتالیا جنجال سیاسی تازهای به راه انداخته است. دولت ملونی بارها تاکید کرده برای اقدام نظامی مستقیم علیه ایران اجازه استفاده از خاک ایتالیا را صادر نکرده است. این موضعگیریهای دوگانه، نشاندهنده همان تردید کلاسیک اروپا در برابر مستبدان است. وقتی پای درگیری با نظامی سرکوبگر تهران پیش میآید، غربیها ترجیح میدهند در حاشیه بایستند و تنها به کارهای لجستیکی بسنده کنند.
آینده اتحاد راست افراطی چه خواهد شد؟
برای ملونی که پس از شکست در همهپرسی اصلاحات قانون اساسی روزهای سختی را میگذراند و در سال آینده با انتخابات روبهرو است، پرسشهای مهمی باقی مانده است. چگونه جایگاه خود را در فضای سیاسی بینالمللی بازتعریف خواهد کرد؟ آیا او و ترامپ هرگز با هم آشتی خواهند کرد؟
جانی ریوتا، نویسنده و نایبرئیس شورای آمریکا و ایتالیا، میگوید بازگشت از این وضعیت ممکن است بسیار دشوار باشد. او به بیبیسی گفت: «توانایی ملونی برای ایفای نقش پل ارتباطی، اکنون بیشتر شبیه یک توهم به نظر میرسد. او تلاش کرد هر دو طرف را راضی نگه دارد؛ چه در موضوع اوکراین و چه در مسئله تعرفهها. اما ماجرای پاپ همهچیز را به هم ریخت. ترامپ از دوران فعالیتش در بازار املاک نیویورک جهان را با منطق دوست یا دشمن میبیند. وقتی این درک مشترک از بین رفت، فشار بیشتری وارد کرد و ملونی هم بر تصویر زن قدرتمند خود تاکید بیشتری گذاشت.»
در محافل دیپلماتیک رم، هیچکس خواهان قطع کامل روابط نیست. گزارشهایی حاکی از آن بود که چندین وزیر دولت قصد دارند در مراسم روز استقلال آمریکا در سفارت این کشور شرکت نکنند. انتظار نمیرود خود ملونی هم در آن حضور داشته باشد. اما اکنون فضا تا حدی آرامتر شده است. تایانی گفته است در این مراسم با سری افراشته شرکت خواهد کرد.
آزمون واقعی اوایل ماه آینده و در نشست ناتو در آنکارا رقم خواهد خورد؛ جایی که دونالد ترامپ و جورجا ملونی قرار است برای نخستین بار از زمان نشست گروه هفت، دوباره در یک اتاق حضور داشته باشند.
چرا دونالد ترامپ به جورجا ملونی حمله کرد؟
دونالد ترامپ پس از دفاع جورجا ملونی از پاپ لئون چهاردهم در برابر انتقادات ترامپ، احساس کرد که ملونی او را خیانت کرده است. ترامپ با منطق دوست یا دشمن جهان را میبیند و حمایت ملونی از پاپ را نشانهای از ضعف و عدم وفاداری دانست.
موضع ایتالیا درباره پایگاههای نظامی و حمله به ایران چیست؟
دولت ایتالیا به طور رسمی اعلام کرده است که تنها مجوز پروازهای فنی و لجستیکی را از پایگاههای خود صادر کرده و هرگونه استفاده از خاک ایتالیا برای عملیات رزمی مستقیم علیه ایران را رد کرده است. این موضع، تنش دیپلماتیک جدیدی میان رم و واشنگتن ایجاد کرده است.
آیا ملونی و ترامپ در نشست ناتو دیدار میکنند؟
بله، دونالد ترامپ و جورجا ملونی قرار است در نشست پیش رو ناتو در آنکارا حضور پیدا کنند. این اولین دیدار رو در رو این دو رهبر پس از تنشهای علنی در نشست گروه هفت خواهد بود و آینده این رابطه سیاسی را مشخص میکند.