نسرین ستوده، وکیل دادگستری و فعال حقوق بشر ایرانی، برنده جایزه عدالت تولانی ماسکو در سال ۲۰۲۶ شد. این جایزه روز ۱۵ اکتبر (۲۲ مهرماه) در لاهه هلند به او اهدا می‌شود. بنیاد حقوق بشر، برگزارکننده این مراسم، اعلام کرد که ستوده به دلیل تلاش‌هایش برای دفاع از دموکراسی و حقوق بنیادین شهروندان در برابر حکومت اقتدارگرا این جایزه را دریافت می‌کند. به گزارش دویچه وله، این چهارمین دوره اهدای این جایزه است.
جایزه عدالت تولانی ماسکو به یاد وکیل حقوق بشری اهل اسواتینی نام‌گذاری شده که در سال ۲۰۲۳ در خانه خود به ضرب گلوله کشته شد. برگزارکنندگان می‌گویند این جایزه به وکلایی اهدا می‌شود که در حکومت‌های اقتدارگرا آزادی و امنیت خود را برای دفاع از حقوق شهروندان به خطر می‌اندازند.
پیامی از ایران؛ جایی که وکالت جرم است
ستوده در پیامی از ایران، ضمن قدردانی از این جایزه، به اعدام دو معترض، سرکوب شهروندان و زندانی بودن وکلای مدافع معترضان اشاره کرد. او گفت که تلاش برای غلبه بر استبداد ادامه دارد.
او در این پیام گفت: «هفته گذشته دو تن از جوانان معترض در ایران اعدام شدند. علیرضا سپاهی و علیرضا رئیسی. سپاهی دو ماه پیش در مسیر رفتن تا پای چوبه دار، سکته کرده بود و از مرگ و اعدام برگشته بود؛ با این حال پس از گذشت دو ماه دوباره او را برای اجرای حکم، به چوبه دار سپردند.»
ستوده افزود: «دیگر شهروندان نیز با سرکوب شدید و گسترده روبرو هستند. وکلای زیادی به جرم دفاع از معترضان در زندان‌اند. محمد نجفی یکی از آنهاست که قریب ده سال در زندان است.»
این وکیل حقوق بشر در بخش دیگری از پیام خود گفت: «نقض حقوق زنان، معترضان، کودکان و بدتر از همه اعدام جوانان که با حکایت‌های دردناکی همراه است.»
۱۴۸ ضربه شلاق؛ حکمی در حد مرگ
روبرتو گونزالس، مسئول ارشد امور حمایتی بنیاد حقوق بشر، درباره ستوده گفت: «فعالیت در مقام مدافع حقوق بشر در ایران برای هر کسی بسیار دشوار است، اما برای زنان دشواری بیشتری دارد. نسرین همه پیامدهای این وضعیت را متحمل شده است؛ ۱۴۸ ضربه شلاق عملاً حکمی در حد مرگ است، زیرا افراد بسیار کمی می‌توانند چنین مجازاتی را تحمل کنند و زنده بمانند.»
گونزالس اضافه کرد: «با این حال، او در برابر سرکوب مرعوب نشده و همچنان برای حقوق کسانی مبارزه می‌کند که تحت آزار و تعقیب قرار دارند. او وکیلی فوق‌العاده و انسانی کم‌نظیر است.»
ستوده تنها در یکی از پرونده‌هایش، در سال ۲۰۱۹ (۱۳۹۸) به ۳۳ سال زندان و ۱۴۸ ضربه شلاق محکوم شد. بخشی از اتهام‌های او به دفاع از زنانی مربوط بود که به حجاب اجباری اعتراض کرده بودند. او در سال ۲۰۲۰ (۱۳۹۹) در دوران حبس در زندان اوین، در اعتراض به شرایط زندان و وضعیت زندانیان سیاسی دست به اعتصاب غذا زد.
از اوین تا لاهه؛ زنجیره‌ای که قطع نمی‌شود
ستوده در جریان اعتراض‌های سراسری «زن، زندگی، آزادی» در سال ۲۰۲۲ (۱۴۰۱) نیز به فعالیت‌های حقوق بشری خود ادامه داد. او در آوریل ۲۰۲۶ (اردیبهشت ۱۴۰۵) بار دیگر بازداشت شد و در ماه مه (خرداد ۱۴۰۵) با قرار وثیقه آزاد شد. همسر او، رضا خندان، نیز به دلیل فعالیت‌های اعتراضی در زندان است. ستوده گفته است که به دلیل رعایت نکردن حجاب اجباری، اجازه ملاقات با همسرش را ندارد.
این جایزه تازه‌ترین افتخار بین‌المللی ستوده در سال ۲۰۲۶ است. او پیشتر در ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶ جایزه حقوق بشری واتسلاو هاول شورای اروپا را دریافت کرد و نخستین زن ایرانی برنده این جایزه شد. دخترش، مهراوه خندان، آن را به نمایندگی از او دریافت کرد. او در اکتبر ۲۰۲۶ نیز برنده جایزه حقوق بشر اسکات کرازبی انجمن وکلای کیفری اروپا شد. این جایزه در تیرانا، پایتخت آلبانی، به نیما خندان، فرزند ستوده، اهدا شد.
از دیگر جوایز ستوده می‌توان به جایزه ساخاروف پارلمان اروپا در سال ۲۰۱۲، جایزه آزادی نوشتن باربارا گلداسمیت انجمن قلم آمریکا در سال ۲۰۱۱، جایزه حقوق بشر شورای انجمن‌های حقوقی و وکالت اروپا در سال ۲۰۱۹ و جایزه رایت لایولیهود در سال ۲۰۲۰ اشاره کرد. ستوده در سال ۲۰۱۳ نیز دکترای افتخاری حقوق را از دانشگاه یورک کانادا دریافت کرد.
تولانی ماسکو؛ نامی که حکومت‌ها را رسوا می‌کند
جایزه عدالت تولانی ماسکو به یاد وکیل و مدافع حقوق بشری اهل اسواتینی نام‌گذاری شده است که در سال ۲۰۲۳ در خانه خود به قتل رسید. ماسکو از منتقدان نظام سیاسی کشورش و حامی اصلاحات دموکراتیک بود. اسواتینی، کشوری کوچک در جنوب آفریقا، یکی از معدود نظام‌های سلطنت مطلقه در جهان است. مسواتی سوم بیش از چهار دهه است که بر این کشور حکومت می‌کند و این ظن می‌رود که حکومت او در قتل ماسکو دست داشته است.
از برندگان پیشین این جایزه می‌توان به الکسی ناوالنی، رهبر مخالفان روسیه که در سال ۲۰۲۴ در زندان درگذشت، و روثیو سان میگل، وکیل مبارزه با فساد در ونزوئلا که برای مدتی طولانی در بازداشت بود، اشاره کرد. انتخاب نسرین ستوده در چهارمین دوره این جایزه، بر خطرهایی تأکید دارد که او در مسیر دفاع از فعالان، زنان و کودکان و مخالفت با مجازات اعدام با آنها روبرو شده است.
نظامی که برای یک وکیل زن، ۱۴۸ ضربه شلاق و ۳۳ سال زندان را به خاطر دفاع از زنانی که به حجاب اجباری معترض بودند، تجویز می‌کند، به خوبی می‌داند که این جایزه‌ها چه معنایی دارند. هر جایزه بین‌المللی برای ستوده، یک سیلی دیگر به صورت جمهوری اسلامی است؛ اما سیلی‌ای که او در ایران با شلاق و حبس پاسخش را می‌دهد. ستوده از ایران پیام فرستاده و گفته که «تلاش برای غلبه بر استبداد ادامه دارد.» این جمله، در حالی که همسرش در زندان است و خودش اجازه ملاقات با او را ندارد، فقط یک شعار نیست.
پرسش‌های متداول
نسرین ستوده برنده چه جایزه‌ای شد؟
نسرین ستوده، وکیل و فعال حقوق بشر ایرانی، برنده جایزه عدالت تولانی ماسکو در سال ۲۰۲۶ شد. این جایزه روز ۱۵ اکتبر (۲۲ مهرماه) در لاهه هلند به او اهدا می‌شود.
جایزه تولانی ماسکو به چه کسانی اهدا می‌شود؟
این جایزه به وکلایی اهدا می‌شود که در حکومت‌های اقتدارگرا برای دفاع از دموکراسی و حقوق بنیادین شهروندان، آزادی و امنیت خود را به خطر می‌اندازند. این جایزه به یاد تولانی ماسکو، وکیل حقوق بشری اهل اسواتینی که در سال ۲۰۲۳ به قتل رسید، نام‌گذاری شده است.
ستوده در پیام خود از ایران به چه مواردی اشاره کرد؟
ستوده در پیام خود به اعدام دو معترض به نام‌های علیرضا سپاهی و علیرضا رئیسی، سرکوب شهروندان، زندانی بودن وکلای مدافع معترضان و نقض حقوق زنان و کودکان اشاره کرد. او گفت که تلاش برای غلبه بر استبداد ادامه دارد.